خارشتر
خواص و کاربردها
جامعه محیط زیست - آباده - داریوش خاکسار: طبیعت خارشتر از نظر حکمای طبّ سنتی، خیلی گرموخشک است و بهعنوان مُدرّ و مُسهِل از آن بهره میبرند. همچنین، جوشانده آن مُعرِّق است و مالیدن روغن برگهای آن برای روماتیسم مفید است. گُلهای آن نیز برای التیام بواسیر مؤثر است. بر طبق تحقیقات جدید مشخص شده است که مواد موجود در ریشه خارشتر میتواند در تقویت سیستم دفاعی بدن مؤثر واقع شود و لذا گزینه مناسبی برای درمان و مهار بیماری ایدز بهشمار میرود. برخلاف باور رایج و برخی مطالب مکتوب و مجازی، عرق خارشتر هیچ تأثیری در ازبینبردن سنگهای کلیوی و مثانه ندارد.
خارشتر
طبقهبندی علمی
فرمانرو: گیاهان
Division: گیاهان گلدار
رده: دولپهایها
راسته: باقلاسانان
تیره: باقلائیان
زیرتیره: باقالاها
سرده: خارشترها
ادنسون
گونهها، عبارتند از:
A. canescens
A. graecorum
A. kirghisorum
A. maurorum
alhagi camelorum fisch
خارشُتُر یا آدور (نام علمی Alhagi) گیاهی است پایا از خانواده باقلائیان (Papilionaceae یا Fabaceae) از زیرخانواده باقالیها (Faboideae) و یکی از بنشنها بشمار میرود. نام دیگر آن علف ترنجبین است.
میوه این خانواده ناشکوفا است. بوتههای آن نیمهدرختچهای و نیمهچوبی است که تا ارتفاع ۵۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر میرسد. ساقههای آن سبزرنگ با خارهای تیز نوکزرد است. ∗ ادرارآور و ضد سیاهسرفه و تب و لرز است.∗ کاسبرگ آن بدون کرک، زنگمانند و با پنج دندانه مثلثلی کوتاه نوک تیز است. دانههای آن در درون نیامک پهلوی هم قرار دارند.∗
ریشه خارشتر بسیار عمیق، قوی و گسترده است؛ بهطوریکه یکی از عوامل تخریب بناهای باستانی بهشمار میرود. این گیاه معمولا در بیابانها ومناطق کویری میروید؛ اما بهصورت یک علفهرز سِمِج در اکثر مزارع، باغها و زمینهای دستورزیشده، بهسرعت گسترش پیدا میکند و حتی گاهی آسفالت را نیز شکافته و از آن سر بَر میآورد.
این گیاه در قسمتهای مختلف فارس بویژه شمال فارس و شهرستان آباده بهوفور قابلمشاهده است.
جالب است بدانیم هرچند خارشتر، مورد تعلیف شتر و بُز قرار میگیرد و زنبور عسل نیز به گُلهای آن علاقه دارد، اما تنها در بعضی زیستبومهای خاص و در صورت وجود و فعالیت حشرهای خاص میتواند ترنجبین تولید کند.
خارشتر از نظر پزشکی پزشکی سنتی دارای طبع سرد است و برای رفع صفرا و سنگ کلیه و مثانه مؤثر است.. خارشتر یکی از علوفههای خوراکی برای دامها بویژه بزها است.∗ این گیاه مقاوم به سرما و دارای ریشه عمیق است و به آب کمی نیاز دارد. خارشتر برای گیاهانی مانند غلات و چغندر به عنوان علف هرز بشمار میآید.
ریشههای خارشتر گاه تا ژرفای ۵ تا ۷ متر هم میرسد. میوه آن را ترنجبین (تَراَنگَبین) مینامند که به معنی عسل تر است. این گیاه در شورهزارهای ایران، عربستان، صحرای سینا، سوریه و هند و پاکستان تا ارتفاع ۴۰۰ متری از سطح دریا میروید.در دنیا، 12گونه خارشتر وجود دارد که فقط 2گونه آن در ایران میروید.
گونه غالب در ایران، Alhagi maurorum است که شرح گیاهشناسی آن، در بالا آورده شد؛ اما گونهای دیگر بهنام Alhagi graecorum نیز در جنوب و جنوبغربی ایران میروید که قدّی کوتاهتر، خارهای انبوهتر، کاسه گُل کاملا دندانهدار، میوه پوشیده از کرکهای ابریشمی فشرده و نیامی تقریبا دانهتسبیحی دارد. این گیاه را پیشتر بهنام Alhagi manifera میشناختند. خارشترِ غالب یا Alhagi maurorum، دارای اسامی قبلی و مترادف A. persarum،A. camelorum و A. pseudalhagi بوده است. نامهای دیگر فارسی خارشتر عبارت است از خاراشتر، خاربز و علف ترنجبین، که در گناباد به آن خرنگبین (خارانگبین) میگویند. نام عربی این گیاه، الحاج است که نام علمی گیاه، Alhagi نیز از همین واژه گرفته شده است. واژه camelorum نیز به زبان لاتین، به معنی شتر است.
خارشتر ایرانی با نام علمی Alhagi maurorum یا Alhagi persarum نمونه خارشتر غالب در ایران است.
نامهای علمی و انگلیسی
واژه Alhagi در زبانهای اروپایی از عربی الحاجی گرفته شدهاست. برای گونه اصلی خارشتر یعنی Alhagi maurorum سه نام علمی دیگر بکار میرود یعنی:∗
Alhagi mannifera Jaub. & Spach
Alhagi graecorum Boiss
Alhagi tournefortii Heldr
نامهای گوناگون خارشتر در زبان انگلیسی عبارتاند از: (معنای واژگانی آنها درون دوکمان آمدهاست)
Camelthorn (خار شتر)
Manna Tree (درخت انگبین)
Persian Manna Plant (گیاه انگبین ایرانی)