مقدمه
یکی از آبزیان مهم خلیج فارس خیار دریایی است که متاسفانه تاکنون نوجهی به این رده از خارپوستان در کشور صورت نگرفته است .در صورتی که در کشورهای آسیایی جنوب شرقی به خصوص در چین مصارف زیادی به عمل می اورند و در برخی از کشورها اقدام به تکپیر و پرورش ان مینمایند.
زیست شناسی
گروهی از بی مهرگان دریایی بزرگ و جذاب هستند که متعلق به شاخه ی خارپوستان می باشند .اکثریت انها کفزی بوده و در لابه لای مرجانها و صخره ها بر روی بسترهای ماسه ای کف دریاها دیده میشوند .شکل بدن این موجودات دراز و استوانه ای همراه با صفحات اهکی بوده و طول انها حدود 2
0 تا30سانتی متر است .دیواره بدن انها کم استحکام ولی پوست انها چرمی و محکم و اغلب زگیل دار می باشد.سطح دهان رو به پایین و دارای تعدادی شاخک بوده که در جذب غذا کمک میکنند.خیار دریایی تقریبا همه چیز خوارند و غذایشان را از مواد آلی موجود در رسوبات تامین میکنند.به وسیله شاخکهای متعددی که موجود در اطراف دهان این عمل را انچام میدهد.حرکت این موجود کند بوده ولی در مقابل محرکهای مختلف پاسخ صریح نشان میدهند و در بعضی از موارد هنگام حمله دشمن تمام محتویات روده ای خود را بیرون میریزند.دارای تنوع رنگ بوده و در رنگهای سیاه سبز قهوه ای زرد صورتی و ...دیده میشوند.
اهمیت خیار دریایی
خیار دریایی از دو جنبه اکولوژیک و اقتصادی مهم بوده و قابل بررسی میباشد.از نظر اقتصادی یکی از غذاهای دریایی با ارزش بالا و غنی از پروتین و در کشور چین به عنوان یک داروی سنتی به مقدار فراوان استفاده میگردد.از نظر اکولوژیک نیز به جهت کفزی بودن قدرت جذب فلزات سنگین را داشته و به عنوان یک اندیکاتور مورد توجه میباشد
از دید اکولوژیکی میتوان گفت که خیار دریایی:
1:رسوبات کف دریاها و اقیانوسهارا فیلترو موادی از ان در خود نگهداری نموده و موجود اندیکاتور بالقوه برای فلزات سنگین رسوبات محسوب میگردد.
2:باعث گردش مواد مغذی در شبکه غذایی دریاها میشود .
3:تخم خیار دریایی به عنوان یک منبع غذایی با ارزش برای تعداددیگری از گونه های دریایی محسوب میشود.
از دید اقتصادی میتوان گفت که خیار دریایی
1:یکی از غذای دریایی باارزش و دارای کلسترول آزاد چربی کم و پروتین بالا میباشند.
2: آرد خشک شده آن در تغذیه طیور در کشور چین استفاده میگردد.
3: دارای خاصیت دارویی فراوان شامل :
-درد آرتروز(ورم مفاصل)را کاهش می دهند.
-سیاه سرفه و فشار خون بالا را درمان میکنند.
-ضد التهاب میباشند و ضد سرطان و ویروس نیز هستند.
-باعث افزایش طول عمر و تقویت فعالیت های جنسی میشود.
روشهای صید خیار دریایی
جمع آوری خیار دریایی در بعضی از مناطق به کمک یک غواص و توسط دست انجام میگیردخصوصا در مناطقی که حداکثر عمق آن 20 متر باشد. ابزار ویژه صید خیار دریایی در مناطق دارای ذخایر ان به روش سنتی که همان استفاده از چنگال ویژه صید خیار دریایی است صورت گرفته و شامل چنگال وزنه طناب و بویه به شرح زیر میباشد.
چنگال- معمولا از جنس استیل و طول دندانه های ان 11سانتی متر و قطر انها یک سانتیمتر بوده که با فواصل 6سانتیمتر از یکدیگر قرار گرفته اند.
وزنه- استوانه ای شکل و با وزن 9کیلوگرم و قطر 9.5سانتیمتر
طناب معمولا طول ان 80متر است .
بویه -که از جنس پلاستیک بوده و دارای شناور 20کیلوگرمی میباشد این ابزار صید توسط کشتی های با تناژ 50تا80تن نیروی موتور120تا250اسب بخار وبا حدود12تا16نفر صیاد مورد استفاده قرار میگیرد.
منابع
انصاری زاده 1386بررسی وضعیت ذخایر خیار دریایی در شمال جزیره لاوان و شیدور.مازیار یحیوی استادیار گروه شیلات دانشگاه ازاد اسلامی واحد بندر عباس
مجله سیری در شیلات