صادق هدایت ( زادهٔ ۲۸ بهمن ۱۲۸۱ برابر با ۱۷ فوریهٔ ۱۹۰۳ در تهران )
شاید بتوان گفت هدایت نخستین نویسنده معاصر ایرانی ست که به محیط زیست توجه داشت . او به محیط طبیعی و محیط زیست توجه بسیار داشت چنانکه فارغ از آثاری چون فواید گیاه خواری و انسان و حیوان که صرفا در این زمینه است ، در دیگر آثار او مانند سگ ولگرد ، سه قطره خون ، بوف کور ، داش آکل و ترجمه هایی چون کلاغ پیر اثر الکساندر لانژکیلاند و شغال و عرب از فرانتس کافکا توجه به حیوانات کاملن مشهود است .درخانه پدری او هم گربه بود، هم سگ و مرغ و خروس. خانم زیورالملوک مادر صادق هدایت به مرغ و خروس علاقه خاصی داشت. سگ بیشتر مورد توجه پدر هدایت، اعتضادالملک بود.
کتاب " انسان و حیوان " را هدایت در 23 سالگی چاپ کرد. در ابتدای کتاب هدایت نقاشی خود را که در مورد انسان و حیوان است کشیده و چاپ نموده است. این نقاشی الهام گرفته از تصاویری است که در مجله های فرانسوی " حمایت از حیوانات " دیده است. در این نقاشی فرشته عدالت با ترازوی عدل و داد در وسط ایستاده و ستاره ای بر فرق سر او می درخشد. در طرف راست صیاد بدهیبتی مجهز به تفنگ و نیزه و قمه و زنجیر و قفس و تله و ساطور از عظمت فرشته خوف کرده و در خود مانده است. در طرف دیگر حیواناتی چون پرندگان و اسب و شیر و شتر و الاغ و سگ و خرس و غیره در پناه فرشته حامی گرد آمده اند و در پشت سر فرشته آهویی می دود و آفتاب نیز در افق دوردست می درخشد.
صادق هدایت پیش از مسافرت به اروپا بر اثر علاقه به حیوانات و طبیعت مجله ای را در فرانسه آبونه شده بوده است به نام " حمایت از حیوانات ". این مجله در حمایت از حیوانات در مقابل ظلم و ستم و حفظ محیط زیست از دستبردهای انسان منتشر می شده است. این مجله ها و محتوای آنها دست مایه غنی و پرمحتوایی بوده که صادق هدایت با استفاده از آنها کتاب " انسان و حیوان " و " فواید گیاه خواری " را نوشته است.
کتاب " انسان و حیوان " صادق هدایت، گونه ای اعلامیه حقوق دیگر موجودات روی کره زمین است که گرفتار انسان شده اند. او می گوید: " پرنده برای قفس زاییده نشده و اسب و الاغ با زین و پالان متولد نمی شوند " او این اصل را مطرح می کند که بالاخره حیوانات چه حق و حقوقی دارند؟ بشر کار را به جایی رسانیده که نسل بسیاری از حیوانات در خطر انقراض اند. کتاب " انسان و حیوان " برای جلب ترحم بر حیوانات نیست، بلکه گونه ای دادخواهی دیگر موجودات از بشر غاصب است. هدایت برای بی زبانان حرف می زند، از ناتوان دفاع می کند، او برای دست یابی به قوانین و احکام حتی از قرآن کریم مدد می جوید :
سوره انعام آیه 38: یه طور محقق بدانید که هر جنبنده ای در زمین و هر پرنده ای که با دوبال در هوا پرواز می کند همگی طایفه ای مانند نوع بشر هستند. ما در کتاب آفرینش بیان هیچ چیز را فروگزار نکردیدم آن گاه همه به سوی پروردگار خود محشور می شوند.
صادق هدایت از اوایل نوجوانی به گیاه خواری پرداخت و هرگز گوشت نخورد.
در افسانه های کهن ایران نیز مشی و مشیانه (نخستین انسان) ابتدا از آب تغذیه می کردند، بعد از گیاه، بعد از شیر و سرانجام از گوشت که البته آخرین مرحله را سقوط انسان تلقی می کنند
در حاشیه: شاید خیلی ها صادق هدایت را بیشتر با بوف کور می شناسند و اصلاً نمی دانند که هدایت در مورد حمایت از حیوانات هم کتابی داشته یا مثلاً در مورد فولکور ایران چه تحقیقاتی کرده و زحماتی کشیده و آثاری همچون " اوسانه " ، " مازیار " و " پروین دختر ساسان " را نیز دارد. خواندن این موارد را هم به شما دوستان عزیز پیشنهاد می کنیم.
برگرفته از مقدمه ای بر کتاب انسان و حیوان نوشته جهانگیر هدایت