به نام خدا
تحلیل و مقایسه سخنان حسن روحانی در نشست تغییر اقلیم – نیویورک 2014
زمانی که بازیهای آسیایی و بازگشایی مدارس و ترافیک مهرماه ذهن جامعه ایرانی را به خود مشغول کرده بود، سه شنبه یکم مهرماه سال 1393، نیویورک، نشست تغییر اقلیم، فرصتی مغتنم برای پرداختن به تغییرات اقلیمی به عنوان یکی از چالشهای قرن بیست و یکم از منظر عالیترین مقام جمهوری اسلامی ایران بود.
دبیرکل سازمان ملل متحد رهبران کشورهای مختلف دنیا از رهبران دولتی گرفته تا رهبران مالی و اجتماعی را به این نشست دعوت کرد تا به طور جدیتری به مسئله تغییر اقلیم در سطح جهان پرداخته شود. او در این نشست به دنبال برجستهسازی فعالیتهای کشورهای مختلف در راستای کاهش انتشارها، افزایش توان تابآوری و اشتراک سیاستهای نیک در زمینه کاهش بارهای اقلیمی بود تا به این واسطه بتوانند در پاریس 2015 به یک توافق جامع برسند. در این نشست بیش از 150 عضو حضور داشتند، که شامل 32 هئیت بلندپایه دولتی، 20 هیئت زیرمجموعه دولتی، 40 شرکت، 16 گروه مردمی، 49 سازمان مردم نهاد حاضر بودند که ریاست جمهوری ایران نیز یکی از مدعوین به این نشست بود. حضور ریاست جمهوری ایران در این نشست نشان دهنده اهمیت این مسئله برای ریاست جمهوری ایران دارد که امیدبخش مینماید. ایراد سخنرانی وی در اجلاس تغییر اقلیم نیویورک را ميتوان در مجموع مثبت و حاوی نکات ارزندهای دانست که میتواند نشان دهنده دکترین و گفتمان اصیل ایرانی و اسلامی در سطح بین الملل باشد.
ایشان همسو با دیگر کشورهای جهان از جمله کره جنوبی، آلمان، روسیه، چین و دیگر کشورها تغییر اقلیم را به عنوان اصلیترین چالش قرن بیست و یکم قلمداد کردند و بیان داشتند « اگر باور داریم بحران گرمایش جهانی معضلی جهانی است، باید بپذیریم که مواجهه با آن هم نیازمند همکاری جهانی است». ایشان در مقر نهاد تحکیمکنندهی صلح بینالملل به دنیا اعلام کردند که همه کشورها در یک کشتی هستند و اقدامات صحیح در راستای حل مسئله تغییر اقلیم جهانی برای حفظ نسل بشر حیاتی است. حسن روحانی در سخنان خود تغییر اقلیم را نه به عنوان یک فشار بلکه به عنوان یک فرصت برای همدلی و همکاری جهانی در زمینه محیطزیست، صلح جهانی و توسعه پایدار برشمردند.
این در حالی است که دکتر روحانی به مانند دیگر کشورها که بر اقتصاد کم کربن و استفاده از انرژیهای نو و افزایش توان تاب آوری تاکید داشتند و دستور کار توسعه پایدار دولت جمهوری اسلامی ایران در طول سالی که گذشت را روی آوردن به اقتصاد کم کربن با رویکرد کاهش شدت انرژی، کاهش یارانههای انرژی، کاهش انتشار آلایندههای مهم اتمسفر، ارتقاء کارایی انرژی، بهبود کیفیت سوختهای مصرفی، علیرغم تحریمهای اعمال شده، افزایش سهم منابع انرژیهای تجدید پذیر و جدید اعلام کردند. البته ناگفته نماند تنها نقطه ضعف این سخنرانی ارائه آمار دستیابی به اهداف گفته شده بود. همچنین جای برنامههای آتی و بلند مدت ایران در راستای کاهش بار اقلیمی فعالیتهای توسعهای در مقایسه با دیگر کشورها خالی بود.
در حالی که اکثر کشورها به کاهش حداقلی 2 درصدی انتشار گازهای گلخانه ای تاکید داشتند، اما از چگونگی آن سخنی به میان نیامد. کمتر موردی را در سخنرانی اعضای نشست میتوان یافت که با دیدی کل نگر به مسئله تغییر اقلیم پرداخته باشند. رئیس جمهور بدون تاکید بر کلیشههای پیشین و با دیدی جامع و بر خلاف دیگر کشورها که تنها به بیان مسائل محیطزیستی تاکید داشتند، به جنبههای دیگری از شرایط کنونی جهان را پرداختند و به نوعی بیان داشتند معضلات محیطزیستی با مسائل اجتماعي و مشكلات سياسي به هم گره خوردهاند و نمیتوان برای هرکدام راه حل جداگانهای اتخاذ نمود. بايد پذيرفت كه معضلات محیطزیستی در كشور ایران و دیگر کشورهای همسایه به صورت مشترک وجود دارد و این معضلات علاوه بر شرایط طبیعی حاکم بر کشورها، ریشه در شرایط اجتماعی و سیاسی آنها نیز دارد. از همین رو، دکتر روحانی تأکید کرد: «تغییرات دمایی و آثار آن بر کاهش بارندگی در منطقه خاورمیانه و بروز خشکسالیهای مستمر و کم آبی، منجر به افزایش فقر و احتمال بروز نا آرامیها و تنشهای مرزی شده و متاسفانه استمرار نزاعهای سیاسی و جنگ در کشورهای همجوار نیز به مانعی در برابر دستیابی به توافقات عملی و پایدار برای حل مشکلات محیط زیستی منطقهای تبدیل شده است.»
شاید سخنی به اغراق نرفته باشد اگر بگوییم مهمترین و درعینحال مثبتترین بخش آنچه ایشان گفتند حول محور تحریمها بود که به واسطه فقری که دامن میزد، مردم و بوم سازگان را تحت تاثیر منفی خود قرار داده است. چنانچه که ایشان بیان داشتند که « با یک نگاه انسانی و سلامت محور، هرگز نمیتوان به دلیل تحریمهای غیرقانونی، محیط زیست و سلامت مردم را در معرض خطر قرار داد». فرآیندی که آشکارا روند تخریب سرزمین را افزایش و توان تابآوری بومسازگان (اکوسیستم)ها را کاهش خواهد داد و بدین ترتیب با افزایش ناپایداریهای محیطی، زمینه برای فزونی تنشهای اجتماعی، ترویج خشونت، مهاجرت و سست شدن بنیانهای صلح منطقهای و فرامنطقهای فراهم میشود.
از دیگر جنبههایی که در سخنرانی دیگر کشورها مغفول باقی مانده بود، بحث توسعه اقتصادی کشورهای در حال توسعه بود که ریاست جمهوری به شیوهای ظریف این مسئله مهم را نیز مطرح ساختند و خاطر نشان کردند: «نظام هشدار و توصیه به تنهایی نمیتواند عامل مؤثری برای رفع معضل گازهای گلخانهای باشد، بلکه نیاز به توافق جامع مبتنی بر مکانیسمهای اقتصادی داریم که در آن ملاحظات مربوط به توسعه همه کشورها لحاظ شده باشد.»
اما آنچه که به طور کلی میتوان از سخنرانی رئیس جمهور به آن رسید این است که ایشان کوشیدند که با دیپلماسی ناب محیطزیستی بیان نمایند ما اگرچه دارای نژادهای متفاوتی از نسل بشر هستیم اما همگی انسانیم و برای حل مشکلات و مسایلمان نیازمند بهکارگیری دانش، تجربه، خرد جمعی، پرهیز از زیاده خواهی و بالاتر از همه تعقل در سطح بین الدول هستیم، تا علاوه بر کاهش بار تغییرات اقلیمی، صلح را در سطح منطقه و فرامنطقهای برای جهانیان به ارمغان آوریم.
گرفتگاهان:
http://www.un.org/climatechange/summit/
http://ngo.doe.ir/Public/SidebarNews.aspx?ns=196
http://www.rouhani.ir/event.php?event_id=649