سامانه الکترونیکی جامعه محیط زیست

مقیاسی کاربردی برای همه فعالان حوزه آموزش محیط زیست . هدیه نوروزی من به همه دوستداران حوزه محیط زیست ایران@@@@@@@@@



مقیاس الگوی نوین اکولوژیکی (تهیه و ترجمه محمود رستمی تبار اسفندماه 94)

 مقیاسی است برای تایید و سنجش  جهان بینی های اکولوزیکی . این مقیاس بطور وسیعی در آموزش محیط زیست, تفریحات بیرونی, و در جاهای دیگری که که معتقدند تفاوت بین رفتار و نگرش  , بایستی از طریق ارزشها  نهفته, جهان بینی, و یا یک الگو توضیح داده شود, بکار می رود. این مقیاس از پاسخ های افراد به 15 جمله که موافقت یا عدم موافقت را می سنجد, تشکیل شده است.

مقیاس (NEP) که گاهی منسوب به مقیاس تجدید نظر شده  است برمبنای متریک  و بوسیله جامعه شناس محیط زیستی آمریکایی رایلی دوانلپ و همکاران ابداع شده است. و برای اندازه گیری میزان نگرانی های محیط زیستی گروهی از مردم با استفاده از یک نظر سنجی 15 جمله ای طراحی شده است. از  پاسخ دهندگان به این نظر سنجی خواسته شده است که میزان موافقت یا مخالفت خود را نسبت به هر جمله بیان نمایند.

پاسخ های به این 15 جمله  برای ایجاد سنجه های مختلف آماری برای سنجش  نگرانی های محیط زیستی بکار برده شدند. مقیاس (NEP) بعنوان یک مقیاس جهان بینی محیط زیستی یا الگو ( چارچوب تفکر) مد نظر قرار گرفت.

تاریخچه الگوی نوین اکولوژیکی

ریشه این مقیاس در جنبشهای دهه های 1970 و 1960 ایالات متحده و انتشار کتاب «بهار ساکت» راشل کارسون , قرار دارد. روانشناسان اجتماعی این فرضیه را مطرح نمودند که جهان بینی غالب جمعیت, که الگوی حاکم اجتماعی نامیده می شود, برای انعکاس نگرانی های بزرگتر محیط زیستیدر حال تغییر است.

ایجاد سنجه های روا و معتبر برای سنجش جهان بینی محیط زیستی,  به محققان در فهم بهتر خط سیر این تغییرات و ارتباطشان با تغییر نفوس , اقتصاد و رفتار در جمعیت ایالات متحده کمک می کند

در میان تلاشها برای سنجش چنین تغییری Riley Dunlap و همکارنش در دانشگاه ایالت واشنگتن  ابزاری تازه ای که الگوی نوین اکولوژیکی نامیدند, ایجاد و در سال 1978 منتشر ساختند. عقیده آنها براین اساس بود که این ابزار می تواند زمان انتقال مردم را از الگوی حاکم  اجتماعی به الگوی نوین ( گاهی الگوی اکولوژیک نوین اولیه نامیده می شود) , جهان بینی آگاهانه محیط زیستی بیشتر,  تغییری که ایجاد کنندگان مقیاس NEP فکر می کردند، اتفاق بیفتد, را بسنجد.  مقیاس اصلی دوازده آیتم داشت  که ظاهرا ارائه کننده یک مقیاس منفرد به روشی که جمعیت بدانها پاسخ می دادند بود. مقیاس اولیه بعلت برخی نواقص مورد انتقاد  قرارگرفت , ازجمله فاقد همخوانی درونی میان جمعیت پاسخگو به آنها است , همبستگی ضعیف در بین مقیاس و رفتار و وجود زبان زمان (زماندار بودن) در جملات بود.

 Dunlap و همکاران برای پاسخگویی به انتقادات مقیاس نوینی ایجاد نمودند. گاهی برای متمایز ساختن آن از مقیاس جدید (اولیه) این موضوع مقیاس بازبینی شده NEP نامیده می شود. NEP بازبینی شده 15 بند داشته که آیتم خوانده می شوند. (جدول 1 را مشاهده کنید.) هشت آیتم در صورت اعلام موافت از سوی پاسخگویان به معنی تایید الگوی نوین است, درحالیکه موافقت با هفت بند دیگر بیانگر موافقت با الگوی حاکم اجتماعی است. با استفاده از مقیاس لیکرت, مقیاسی که معمولا بکار می رود از پاسخ دهندگان خواسته شده است که میزان موافقت با هر جمله (قویا موافق, موافق, نامطمئن, مخالف, قویا مخالف) مشخص نمایند. نویسندگان تاکید کردند که NEP بازبینی شده از چندین نقطه قوت که آن را برای سنجش جهان بینی محیط زیستی مردم  روا و معتبر می سازد, , برخوردار است. بویژه آنها می گویند که این مقیاس جدید دارای سازگاری و ثبات درونی بوده (کسانیکه به آیتمها در الگو پاسخ می دهند به دیگر آیتمها در یک حالت سازگار پاسخ می دهند.) و بهمین جهت بیانگر یک مقیاس منفرد (تک بعدی) است.

کاربرد و انتقادها

NEP بطور گسترده در ایالات متحده و دیگر کشورها بکار رفته است. در ارزیابی های مطالعات مقطعی (cross-sectional) ارتباط بین جهان بینی های محیط زیستی با نگرش در مورد خط مشی جامعه , برای خلق الگوهای مشارکت و رفتارهای محیط زیستی  بکار رفته است. همچنین, این مقیاس قبل و بعد از  مطالعه اثر بعضی از مداخلات یا فعالیت ها همچون اثر برنامه های آموزشی بر جهان بینی محیط زیستی بکار رفته است. احتمالا کاربردی ترین مقیاس ارزشها یا نگرش های محیط زیستی در سطح جهان است. بر مقیاس باز بینی شده نقدهایی وارد است. سه دسته انتقاد وسیع برآن وارد است. اولین تاکید دارد  که مقیاس بازبینی شده عناصر خاصی از جهان بینی اکولوژیکی را فراموش کرده  و بنابراین ناقص است. بویژه گفته می شود که سطوح مقیاس  خارج از بیان جهان بینی ببو محور یا اکو محور (bio centric or ecocentric) برگرفته از ادبیات اخلاقی قرن بیستم , می باشد.

دومین انتقاد نگرانی در باره اعتبار  مقیاس است. این انتقاد ناشی از تحقیقاتی است که تلاش دارند ارتباط بین نتایج مقیاس و رفتارهای محیط زیستی را مستند کنند.  بعضی محققان حدس می زنند, هنگامیکه که ارتباط بین مقیاس و رفتار ضعیف است , مقیاس از سنجش صحیح جهان بینی ناتوان است. آزمایشات مقیاس بعنوان یک پیش بینی کننده رفتار محیط زیستی بخشی از تحقیق پرهزینه روانشناسی اجتماعی برای بیان ریشه علل رفتار محیط زیستی است.

نهایتا بحث های قابل ملاحظه ای در باره ابعاد مقیاس NEP وجود دارد. Dunlap و همکاران گفته اند که NEP در هر دو تکرار ,  یک بعد را می سنجد. و تایید کننده جهان بینی است که که می تواند به سادگی با اضافه نمودن پاسخ ها قابل سنجش باشد.

برای این آزمایش مطالعات متعددی  فنون آماری که روش تحلیل مولفه های اصلی نامیده می شود, بکار برده شدند. این مطالعات نتایج مختلفی داشت با این اشاره که NEP بدست آمده نه یک بعد بلکه اغلب سه بعد یا ابعاد بیشتری دارد. این تغییر پذیری در نتایج موجب شد برخی در باره  روایی ( آیا پدیده ای را اندازه گیری می کند که ادعا دارد؟) واعتبار (آیا در صور تکرار نتایج مشابه در جمعیت ها و در زمان مختلف بدست می آید.)  NEP  سوال کنند.

آینده مقیاس NEP   

باکاربرد وسیع آن در وضعیت های زیاد, استفاده از پاردایم نوین اکولوژیکی در سطح جهان ادامه خواهد یافت. بنابراین برای سنجش جهان بینی محیط زیستی , ابزار دیگری به این گستردگی مورد پذیرش واقع نشده , ارزش آن ادامه یافته , اگر دلیل دیگری وجود نداشته باشد به محققان توان مقایسه در مطالعات مختلف, جمعیت های مختلف و زمان را می دهد. حجیم شدن تحقیق فرصت های اضافی برای آزمایش روایی و اعتبار NEP فراهم می سازد.

مهمتر آنکه روشن است که ارزشهای نهفته, بر بحث ها ی حول پایداری, اثر عمده ای خواهد داشت. دفاع از سودمندی NEP بازبینی شده براین مبناست که پیشرفت به سمت پایداری در تغییر نمرات مقیاس NEP در سطح عمومی جمعیت, از تایید پارادایم حاکم اجتماعی به تایید پارادایم نوین اکولوژیکی منعکس می گردد.  بهمین دلیل مقیاس NEP بازبینی شده پیشرفت متریک بنیادی نسبت به پایداری است. به همین نحو, کمپین های اطلاع رسانی همگانی یا آموزش پایداری هنگامی موفق پنداشته شوند که موجب تغییر مشابه گردند. برای آنکه مقیاس NEP  بتواند این کارکرد را بخوبی انجام دهد, نیازمند آن است که روایی و اعتبار آن بعنوان واحد سنجش (متریک) ارزشهای پایدار بیشتر مورد پذیرش قرار گیرد.

جدول 1

آیتمهای NEP بازبینی شده

1. ما بدنبال رویکردی هستیم که محدویت تعداد جمعیت بر روی زمین را حمایت کند.

2. انسان برای تامین نیازهایش حق دارد که محیط طبیعی خود را تغییر دهد.

3. دخالت انسان در زمین اغلب موجب پیامدهای فاجعه باری می گردد.

4. نبوغ انسان مانع غیر قابل حیات شدن زمین می گردد.

5. انسان جدا در حال سوء استفاده از محیط زیست است.

6. زمین منابع طبیعی فراوانی دارد, اگر فقط یاد بگیریم چگونه آنها را توسعه دهیم.

7. گیاهان و حیوانات به اندازه انسان حق زندگی کردن دارند.

8. تعادل طبیعت به اندازه کافی برای فائق آمدن بر فشارهای (اثرات) کشورهای صنعتی قوی است.

9. علیرغم توانایی ویژه ما انسانها هنوز تابع قانون طبیعت هستند.

10 آنچه « بحرانهای اکولوژیکی» خوانده می شود و انسان با آن روبروست بشدت اغراق آمیز است.

11. زمین شبیه یک کشتی است که دارای منابع اتاقهای خیلی محدود است.

12. انسان قصد دار بر بقیه طبیعت تسلط یابد.

13. توازن طبیعی بسیار ظریف و شکننده است.

14. انسان نهایتا  انسان  به اندازه کافی خواهد آموخت که برای کنترل طبیعت ,چگونه با آن رفتار کند.

15. اگر به همین منوال پیش رود بزودی شاهد یک مصیبت اکولوژیکی بزرگی خواهیم بود.

منبع Dunlap et al. (2000) (موافقت با هفت آیتم بیانگر تایید وضعیت حاکم اجتماعیDSP است و موافقت با هشت سوال بعدی  نشانگر تایید الگوی اکولوژیک نوین NEP است.)