سامانه الکترونیکی جامعه محیط زیست

«هفته نامه بشارت نو» چاپ یزد در گزارشی درباره این معدن، تاریخ مخالفت قطعی سازمان حفاظت محیط زیست را 26 آذرماه جاری اعلام کرده است.

معدن مس دره زرشک یکی از پرحاشیه ترین معادن ایران در چند سال اخیر بوده است. دره زرشک و حسن آباد نام روستاهایی است که با این معدن همجوار هستند. این روستاها در 45 کیلومتری جنوب غربی شهرستان تفت استان یزد واقع شده اند.

کشف این معدن به سال های پیش از انقلاب باز می گردد اما در همان زمان، به دلیل عیار بسیار پایین سنگ معدن، بهره برداری از از آن مقرون به صرفه نبود و این معدن برای قریب به سی سال، متروکه باقی ماند.

تا آنکه در دولت نهم، بار دیگر نام این معدن بر سر زبان ها افتاد. شرکت ملی صنایع مس ایران که در جریان خصوصی سازی سازمان ها و صنایع، بخش عمده ای از سهام خود را به بخش خصوصی منتقل کرده بود و به عنوان یک شرکت خصوصی شناخته می شد، پیگیر بهره برداری از این معدن شد.

مسئله بر سر آن بود که اولا معدن، در منطقه ای ییلاقی در استان یزد واقع شده بود که فعالیت آن نه تنها آسایش اهالی را بر هم می زد که مانع فعالیت های عادی اقتصادی آنها نظیر باغداری می شد. از سوی دیگر، آلودگی شدید منابع آب زیر زمینی دشت یزد و اردکان، دیگر علت مخالفت با احداث این معدن بود.

از نظر ساختار زمین شناسی و وضعیت آب های زیرزمینی، این معدن در بالادست و محل تقسیم آب دشت یزد-اردکان واقع شده است. آنطور که گزارش های کارشناسی ارائه شده به سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان بازرسی کل کشور نشان می دهند، فعالیت این معدن 120 لیتر بر ثانیه نیاز به آب دارد که در نهایت بین 60 تا 70 لیتر بر ثانیه فاضلاب تولید می کند. معمولا فاضلاب معادن مس آلوده به مواد اسیدی و خطرناک است و تولید این حجم از فاضلاب، باعث آلودگی شدید منابع آب زیرزمینی خواهد شد.

در سال 1387، نخستین بار فاطمه واعظ جوادی، رئیس وقت سازمان حفاظت محیط زیست بود که در نامه ای به محرابیان، وزیر وقت صنایع مخالفت سازمان متبوعش را با بهره برداری از این معدن ابراز کرد. اما پس از تشکیل دومین کابینه محمود احمدی نژاد در سال 1388، بار دیگر معدن کاوان فعالیت های خود را آغاز کردند.

کمیته ارزیابی سازمان حفاظت محیط زیست یکبار در شهریورماه 1390 با اعلام اینکه «مسایل مربوط به آب های زیرزمینی در پرونده معدن مبهم است» از بررسی پرونده خودداری کرد و به گونه ای از صدور رای برای این معدن خودداری کرد. در دو سال 1390 و 1392، اهالی دو روستای دره زرشک و حسن آباد، دستکم پنج بار دست به تجمع اعتراض آمیز زدند. تجمع هایی که حاشیه های فراوانی داشت که حضور مسئولان سیاسی شهرستان تفت و حمایت ضمنی آنها از معدن، یکی از این حاشیه ها بود.

در این پرونده، پیش از سازمان حفاظت محیط زیست، فعالان محیط زیست و دانشگاهیان، اهالی روستاهای دره زرشک و حسن آباد بودند که در خط مقدم این اعتارضات حضور داشتند. این اعتراض مردمی و ادامه دار بودن آن را می توان در تاریخ فعالیت های حفاظت محیط زیست «کم سابقه» خواند.

اما معدن کاوان بار دیگر موضوع معدن را پیگیری کردند تا اینکه پای سازمان بازرسی کل کشور به این پرونده باز شد. هفته نامه بشارت نو چاپ یزد در این باره می نویسد: « مخالفت های مردمی و کارشناسی به صورت همزمان در کنار نظرات مستند و مستدل اعضای هیئت علمی دانشگاهها در این مورد دوباره شروع شد تا اینکه کمیته ارزیابی در تیر ماه 91 مجددا دستور توقف بهره برداری از این طرح را صادر کرد. طی این مدت سازمان بازرسی کل کشور هم به درخواست مردم و با توجه به شکایت های رسیده وارد پرونده شد و آن سازمان نیز گزارش جامع را بر اساس نظرات کارشناسی و حسب دستور رئیس وقت سازمان بازرسی کل کشور تهیه و به مراجع ذیصلاح ارسال کرد. این گزارش نیز به نوبه خود کمک بسیاری به روشن شدن برخی تخلفات در این پرونده کرد و راه را برای سوءاستفاده و بهره برداری از این پروژه خطرساز بست.»

اما در نخستین روزهای شهریورماه امسال خبری منتشر شد که اگرچه ابعادی سیاسی اقتصادی داشت اما در روند پرونده معدن دره زرشک بی تاثیر به نظر نمی رسید. «نعمت الله پوستین دور، مدیرعامل شرکت ملی صنایع مس ایران حین سفر به ارمنستان متوجه شد که ممنوع الخروج است» او پس از این بازداشت شد و مشخص شد که وجوه نقد زیادی را نیز به همراه دارد.

بازداشت پوستین دوز، آنطور که منابع آگاه به این پرونده می گویند در پرونده معدن دره زرشک نیز بی تاثیر نبود. چرا که او یکی از مهره های اصلی در پیگیری بهره برداری این معدن بود.

در نهایت در ماه گذشته سازمان حفاظت محیط زیست مخالفت قطعی خود را با این معدن اعلام کرد. با این حال باید منتظر ماند و دید که پس از روی کار آمدن دولت های دیگر، آیا این مخالفت به قوت خود باقی خواهد ماند یا خیر.