آخرین تبادلنظرها و تحولات از کنفرانس تغییرات اقلیمی پاریس/ مخالفت با پیشداوری تعهدات
بیستویکمین کنفرانس تغییرات اقلیمی در پاریس همچنان در جریان است و مسئولان و کارشناسان عضو هیأتهای اعزامی کشورهای حاضر در کنفرانس بهشدت مشغول بحث و تبادلنظر و چانهزنی درباره تعهدات و نقشهای همدیگر در زمینه کاهش گازهای گلخانهای هستند
صدرا محقق، خبرنگار اعزامی «شرق»، به پاریس: بیست و یکمین کنفرانس تغییرات اقلیمی در پاریس همچنان در جریان است و مسئولان و کارشناسان عضو هیأتهای اعزامی کشورهای حاضر در کنفرانس به شدت مشغول بحث و تبادلنظر و چانهزنی درباره تعهدات و نقشهای همدیگر در زمینه کاهش گازهای گلخانهای هستند. یکی از پرچالشترین و بحثبرانگیزترین این بحثها موردی بود که از سوی اتحادیه اروپا مطرح شد و با مخالفت کشورهای عضو گروه موسوم به چتر (به رهبری آمریکا و عضویت کانادا، نیوزیلند، ژاپن و استرالیا) و همچنین کشورهای عضو گروه همفکر (کشورهای درحالتوسعه که ایران هم یکی از این کشورهاست) مواجه شد. البته از سویی دیگر، کشورهای کوچک جزیرهای که پیشبینی میشود از جمله اصلیترین قربانیان کشورهای گرمایش زمین و افزایش سطح آب اقیانوسها و دریاها به دلیل آبشدن یخهای قطبی باشند نیز از جمله گروه موافقان پیشنهاد مطرحشده توسط اتحادیه اروپا بودند و برهمیناساس بحثهای پردامنه و شدیدی در روزهای گذشته در اینباره در کنفرانس در جریان بود. این کشورها هم از نظر اتحادیه اروپا حمایت خود را اعلام کردند و معتقد بودند که این پیشقضاوت باید قبل از ٢٠٢٠ اجرائی شود.
آنگونه که مجید شفیعپور، رئیس هیأت اعزامی جمهوری اسلامی ایران، به بیستویکمین کنفرانس متعهدین به کنوانسیون تغییرات آبوهوایی پاریس، در گفتوگو با «شرق» مطرح کرد؛ پیشنهاد اتحادیه اروپا به این شرح بود که میخواستند تا پیش از زمان شروع رسمی اقدامات تعهددادهشده توسط کشورهای مختلف در سال ٢٠٢٠ یک پیشداوری و ارزیابی از میزان این تعهدات در سالهای ٢٠١٨ و ٢٠١٩ انجام شود تا مشخص شود آیا این تعهدات واقعبینانه، عادلانه و مبتنیبر توان واقعی این کشورهاست یا اینکه توان انجام کارهای بیشتری در این زمینه نیز وجود دارد.
شفیعپور همچنین افزود بااینحال این پیشنهاد با مخالفت کشورهای عضو گروه چتر و کشورهای همفکر مواجه شد و هیأت اعزامی ایران هم مخالفت خود را با این پیشنهاد اعلام کرد چراکه ما معتقد هستیم که این پیشنهاد مبتنیبر پیشقضاوت است و ما مخالف آن هستیم و بهجای آن با ارزیابی از میزان عملکرد و توفیق آن پس از اقدام موافق هستیم، نه پیشقضاوت.
همین اختلافنظرها و بحثها حتی به بروز انشقاق و اختلاف بین کشورهای توسعهیافته هم منجر شد و درحالیکه اتحادیه اروپا کماکان بر این نظر خود پافشاری میکرد، کشورهای عضو گروه چتر با آن مخالفت جدی کردند. اتحادیه اروپا معتقد است برای رسیدن به درکی دقیق از میزان توانایی کشورها برای رسیدن به نتایج هدفگذاریشده باید این پیشداوریها صورت بگیرد.
رئیس هیأت اعزامی ایران به کنفرانس تغییرات اقلیمی پاریس همچنین به «شرق» گفت: پیشرفت در تصمیمات اجلاس متعهدان به کنوانسیون تغییرات آبوهوایی تا امروز بر اساس پیشنویسی بود که از طریق همه کشورهای توسعهیافته و درحالتوسعه دنبال میشد. این پیشنویس پیرامون یک نکته مهم یعنی میزان تعهدات و اقدامات مدنظر هر کشور بهعنوان برنامه اقدامات پس از سالهای ٢٠٢٠ برای رسیدن به اهداف تعیینشده است که با اسم INDC (Intended Nationally Determined Contribution) شناخته میشود.
پیش از شروع کنفرانس همه ۱۹۵ کشور شرکتکننده پذیرفته بودند برای رسیدن به این هدف مشترک، برنامه و نقشه راه خود را برای کاهش تولید و انتشار گازهای گلخانهای به صورتی جداگانه تهیه و رسما به این نشست اعلام کنند. در حقیقت به معنای تعهدات و راهکارهایی است که این کشورها برای رسیدن به هدف کنترل گرمایش زمین به میزان کمتر از دو درجه سانتیگراد تا پیش از قرن حاضر قبول میکنند. ایران دو هفته پیش از شروع کنفرانس اولین INDC خود را با مشارکت و تصمیمگیری همه نهادهای مسئول و درگیر در موضوع گازهای گلخانهای، پس از طی مراحل مختلف تهیه کرد که در ادامه به تصویب هیأت وزیران نیز رسید و در دبیرخانه کنوانسیون تغییرات آبوهوا هم به ثبت رسید.
بر اساس آن ایران که یکی از ده کشور اول دنیا در زمینه تولید گازهای گلخانهای است، متعهد شده تا سال ٢٠٣٠ به میزان چهار درصد از حجم گازهای گلخانهای تولیدی خود را کم کند، ایران همچنین در همین راستا در مصوبه خود درج کرده که در صورت لغو همه تحریمهای اعمالشده توسط دیگر کشورها حاضر است حجم کاهش گازهای گلخانهای خود را به میزان هشت درصد دیگر افزایش داده و آن را به ١٢ درصد برساند. در هر صورت قطعیشدن انجام پیشداوری تا پیش از سال ٢٠٢٠ تاکنون در کنفرانس پاریس، دستکم در این مقطع با مخالفت زیادی مواجه شده است و مشخص نیست در روزهای آینده این مخالفتها و اختلاف نظرهای کشورهای حاضر در کنفرانس پاریس به چه سرانجامی خواهد رسید و آیا امکان دستیابی به یک توافق جامع را ممکن خواهد کرد یا خیر. همزمان با ساعتها و دقایقی که هیأتهای رسمی و دولتی کشورهای مختلف مشغول چانهزنی شدید در رابطه با تعهدات کشورها و گروههای مختلف در زمینه حجم و چگونگی عمل به این تعهدات برای کاستن از میزان گازهای گلخانهای تولیدی بودند، در جایی دیگر از محل برگزاری کنفرانس، شکل جلسات و بحثها روال دیگری داشت. در سه روز گذشته در سالنهای محل برگزاری جلسههای تخصصی و کارشناسی این کنفرانس، مباحث مختلف و متعددی از جمله حجم مصرف سوختهای فسیلی، تلاش برای گسترش استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر و نو، حملونقل و... توسط کارشناسان و متخصصان موردبحث قرار گرفته بود و ایدههای خلاقانه و راهکارهای ابتکاری فراوانی مطرح شد. برخی از حاضران صاحبنام و صاحب ایده از نقاط مختلف جهان به پاریس آمدهاند تا دراینباره نظرات خود را بیان کنند. یکی از شرکتکنندگان صاحبنام حاضر در کنفرانس بیل گیتس، مدیرعامل مایکروسافت، بود که قرار است بخشی از توان بنیاد خیریه و شرکت خود را در راه تولید و گسترش انرژیهای تجدیدپذیر و نو در جهان صرف کند.
کنفرانس تغییرات اقلیمی پاریس، رسیدن به دو نتیجه را از اصلیترین اهداف خود قرار داده است، این دو هدف به این شرح هستند؛ اول دستیافتن به یک اجماع جهانی برای کنترل گرمایش زمین به گونهای که این گرمایش تا پیش از پایان قرن حاضر و در سال ۲۱۰۰ میلادی کمتر از دو درجه سانتیگراد باشد؛ هدف دوم نیز به این شرح است؛ رسیدن به یک طرح مشترک بین ۱۹۵ کشور شرکتکننده در این کنفرانس که تضمینکننده همگرایی تمامی این کشورها در جهت کاهش قطعی گازهای گلخانهای باشد.
تا پایان کنفرانس باید پنج روز دیگر منتظر بود و هنوز معلوم نیست و نمیتوان پیشبینی کرد که آیا این کنفرانس مانند کنفرانس ناموفق سال ٢٠٠٩ در کپنهاگ دانمارک بینتیجه به پایان خواهد رسید یا حاصل آن توافقی بزرگ و تعیینکننده برای وضعیت محیطزیستی زمین و کاستن از حجم فزاینده تولید گازهای گلخانهای و افزایش دما خواهد بود. زمین منتظر است.
طبق گفته شفیعپور: «همچنین تصمیماتی برای کاپ ٢١ در زمینه چگونگی عضویت و چگونگی مراحل کاری بعدی در این مجموعه ٤٠ صفحهای در قالب پیشنویس برای آغاز بحثها در شروع هفته دوم گرفته شده و گفتوگوهای مقامات بلندپایه کشورها شامل وزرا و رؤسای هیأتهای مذاکرهکننده... تهیه شده است که این پیشنویس روز شنبه در مراسمی تقدیم ریاست کنفرانس یعنی لوران فابیوس وزیر امورخارجه فرانسه شد و او هم ضمن ترسیم چگونگی دنبالکردن ادامه راه اعلام کرد ابتدا با چهار گروه کاری تسهیلکننده به شکل یک وزیر از کشورهای توسعهیافته و یک وزیر از کشورهای درحالتوسعه، که چهار گروه موضوعی را هدایت میکنند، کار دنبال خواهد شد. این گروههای موضوعی با مباحث جدی همچون «تفاوت» بین کشورهای توسعهیافته و درحالتوسعه، گروه کاری دوم که عملا مربوط به تصمیمات بازه زمانی ٢٠١٥ تا ٢٠٢٠ است و یک گروه دیگر هم زمینه اهداف بلندپروازانه و گروه دیگر هم درباره بحث خاص تعدیل و کاهش است که به چه شکلی همه کشورها بتوانند مباحث و اهداف و تعهداتشان را دنبال کنند، خواهد بود.
بر این اساس قرار است آخر هر روز توسط وزیران کشورهای مختلف که نقش ارائه راهنما برای تدوین سند را برعهده دارند، در زمینه نزدیکترکردن دیدگاههای کشورهای توسعهیافته و درحالتوسعه اقدام شود.رئیس هیأت اعزامی جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به این سؤال «شرق» که آیا میتوان امیدوار بود که این پیشتوافق به توافقنامه نهایی و اصلی کنفرانس منجر شود نیز اینگونه جواب داد: «با توجه به انشقاقهای شدید بین دو گروه کشورهای توسعهیافته و درحالتوسعه، کار بسیار دشوار است. در چنین شرایطی پیشبینی اینکه چه نوع سندی از پاریس تهیه و نهایی شود، اصلا امکانپذیر نیست و دشوار است بگوییم این توافقنامه به چه شکل خواهد بود اما طبیعتا کشور میزبان با هدف دستیابی به یک توافق جامع و اثرگذار، پویا و قابلاعتبار برای طولانیمدت بحث را دنبال میکند اما اینکه چه میزان از این اهداف را بتوان در توافق نهایی لحاظ کرد، باید تا روزهای آینده کنفرانس صبر کرد». در هفته دوم کنفرانس که موعد نقشآفرینی اصلی مقامات بلندپایه هر کشور شامل وزرای محیط زیست یا رؤسای هیأتهای شرکتکننده در این کنفرانس است، رفتهرفته سمت و سوی توافق نهایی و مزیتها و کاستیهای احتمالی آن بیشتر مشخص میشود و همچنین احتمال رسیدن به توافق مشخصتر خواهد شد.
شفیعپور به «شرق» گفته: «با آغاز قسمت وزیران یا مقامات بلندپایه کنفرانس، این متن پیشنویس توافقنامه عملا با نگاهی فراتر از تکالیف خودش قدری گستردهتر عمل کرده و به سمتی میرود که برای سایر سازمانهای بینالمللی دیگر مثل سازمان بینالمللی هوانوردی و دریانوردی هم تکالیفی را در ارتباط با صنایع هوایی و کشتیرانی اعم از نفتکشها و حملونقل کالا تعیین خواهد کرد، به صورت مشخص اینکه در بازه زمانی کوتاهی درباره قوه محرکه خود تجدیدنظر جدی کنند، مثلا مقدار بسیار کمتری از سوختهای فسیلی استفاده کنند یا کلا آنها را با سوختهای دیگر جایگزین کنند. البته لازم به گفتن است که این قضیه با مخالفتهای کشورهای بسیاری از جمله جمهوری اسلامی روبهرو شد و مخالفتها نیز در این زمینه بود که اعلام شد ما در جایگاهی نیستیم که برای همه سازمانهای بینالمللی در این حد تعیین تکلیف کنیم، در حالی که خودشان حضور ندارند، به همین دلیل این نکات میتواند در حد پیشنهاد باشند نه تکالیف. البته و طبیعتا هنوز مذاکرات ادامه دارد و در آستانه ورود وزرا و مقامات بلندپایه برای هفته دوم مباحث گسترده است و متون زیادی شامل پیشنویس توافقات و تصمیمات، اصطلاحا درون کروشه قرار گرفته؛ چون بعضی کشورها با آنها مخالف هستند به همین دلیل کشور فرانسه به عنوان میزبان کنفرانس وظیفه سنگینی را برای رسیدن به توافق برعهده دارد». پیشنویس توافق نهاییشده در هفته اول کنفرانس پاریس در مجموع شامل شش پایه به این شرح است؛ تعدیل، سازگاری، تأمین منابع مالی، انتقال و توسعه فناوری، ظرفیتسازی و شفافیت در عملکرد و پشتیبانی.
هفته دوم از امروز شروع میشود و زمین تبکرده از گرمای حاصل از گازهای گلخانهای چشم امید به پاریس دوخته است که آیا عاملان گرمایش زمین برای پایینآوردن تب سیاره ما تصمیم بزرگ را خواهند گرفت یا خیر.