پایگاه خبری جمعیت اتحاد سبز (gud.ir): بشر طی قرون مختلف برای دستیابی به منابع بیشتر از هیچ عملی فروگذار نکرده است.به عنوان مثال دستیابی به منابع فسیلی و دست اندازی به ذخایر جنگلی و منابع آبهای زیرزمینی، کار را به جایی رسانده که سالهاست در مرحله بحران قرار گرفتیم.
در این میان دغدغهمندانی با آرزوهایی بزرگ؛ اما با نگاهی خوشبینانه بدنبال اصلاح این الگو بوده و در راستای ترویج ،حفظ و نگهداری منابع موجود به بازیابی و بازآفرینی این منابع دست زندهاند.
همین چندسال پیش در رسانههای خبری تصاویری از کاشت هزاران درخت، در روستایی در کشور هند توسط مردی کهنسال انتشار پیدا کرد که مردی روستایی طی چهل سال روستاهای اطراف را با هزاران درخت آباد کرده بود. از این دست فعالیتها در گوشه و کنار دنیا فراوان دیده میشو؛ نمونه دیگر آن کاشت ۱۰ هزار اصل نهال توسط دو دوست چینی با معلولیت است(یکی نابینا و دیگری بدون دست).
آن چیزی که مهم است، ترویج و استمرار و فراخوان و همکاری عمومی مردم یک کشور جهت به ثمر نشستن اینگونه فعالیتهاست.
توجه به متون کهن و ادبیات و اسطورهها و متون دینی میتواند انگیزه و مرج خوبی برای توجه به محیط زیست باشد.
در بین متون ادیان مختلف، توجه به محیط زیست و حفظ سلامت و نگهداری از آن بسیار تذکر داده شده است.در این میان اسلام به عنوان کاملترین و آخرین دین الهی در این زمینه بسیار دغدغه مند و متذکر ظاهر شده است.
آیات و روایات فراوان نبوی و نقل شده از سوی ائمه اطهار نشان دهنده میزان اهمیت محیط زیست در ایدئولوژی مکتب اسلام است.در این مجال به بیان چند آیه و روایت بسنده مینماییم و در پی آن به بیان ایده و پیشنهاد اصلی این نوشتار خواهیم پرداخت که توسط فعال محیط زیست آقای طاها رئیسیان نژاد مطرح شده است.
در آیه ۶ از سوره مبارکه الرحمان میخوانیم:
” وَ النَّجْمُ وَ الشَّجَرُ یَسْجُدان” *…و ستاره و درخت در حال سجدهاند*
عالم بزرگ جهان تشیع طبرسی در تفسیر و توضیح این آیه بیان میدارد: سجده در این آیه به معنای تواضع و تجلیل از مقام الهی است.
همانطور که میتوان دریافت تمامی مخلوقات از جمله درختان در مقابل قدرت الهی فروتنانه تجلیل و تواضع میکنند ؛ این بدان معناست که این مخلوق نیز چون دیگر موجودات زنده دارای حقوقی است.از جمله محترم شمردن هستی آن(حق حیات)؛.رسیدگی و رفع نیازهای آن توسط موجودی که نسبت به آن برتری دارد(انسان).
این نتایج نشان دهنده حقوقی است که یک درخت بر صاحب آن دارد؛ حال آنکه حق حیات و زنده ماندن و دریافت روزی از سوی خدا برای این موجود زنده محفوظ و ضمانت شده است؛ اما با بررسی روایات اسلامی در مییابیم توجه و احترام به درختان موضوعی ورای تعارفات و شعارهای مدرنیته در حوزه محیط زیست است.
توجه به آثار دنیوی و اخرویِ رسیدگی به درختان و محیط زیست نشان از نگاهیکمال گرایانه به مقوله محیط زیست علی الخصوص درختان است.
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:
هر مسلمانی که بذری بیفشاند یا نهالی بنشاند و از حاصل آن بذر و نهال؛ پرندهای یا انسانی یاچرندهای بخورد، برای او صدقه محسوب شود.
توجه به مصداق صدقه در این روایت نشان میدهد صدقه مفهومی گستردهتر از چیزی است که در عرف امروز جامعه بدان اتلاق می شود.
توجه به وقف درختان در سالیان گذشته نشان از دریافت و درک صحیح از روایاتی این چنینی است.
در منطقه خراسان و مناطق مرکزی ایران کاشت درخت توت با انگیزه وقف در کنار جویهای آب برای در راه ماندگان و پرندگان و چرندگان توجه عملی به این روایت نبوی است.در دیگر مناطق ایران از جمله غرب کشور، کاشت درخت بلوط و در نقاط خشک ایران کاشت درختانی چون گز و سنجد با توجه به منابع آبی محدود، نشان از فرهنگی است که بین اجداد ما نهادینه بوده است.
توجه به روایت دیگر که نگاهی کاملا ویژه به مسئله درختکاری دارد؛ نشان از اهمیت ویژه و خاص درخت و درختکاری در مکتب اسلام دارد.
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند:
هر وقت عمر جهان به آخر رسیده، هرگاه قیامت بخواهد قیام کند و عالم بخواهد منقرض شود و در دست یکی از شما نهال درختی باشد، چنانچه بقدر کاشتن آن فرصت باشد، باید آن را بکارد و از فرصت باقیمانده استفاده نماید.
پس از بررسی و توجه به آیات و روایت نقل شده، ایدهی نذر درخت با هدف ترویج درختکاری با نیت و نگاهی اعتقادی شکل گرفت.
ایده اولیه توسط فعال محیط زیست آقای طاها رئیسیان نژاد در برنامه تلویزیونی جیوگی که به مسائل اجتماعی میپردازد برای اولین بار به شکل عمومی مطرح گردید.
وی در این برنامه تلویزیونی اعلام کرد: نذر درخت یکی از زیر شاخه های فعالیت های فرهنگی است که وی و دوستانش آن را مطرح کرده اند.آنها با نگاه ترویج و توسعه فرهنگ عمومی از جمله نذر کتاب و ترویج اخلاق در جامعه، با نگاهی زیست محیطی ایده نذر درخت را مطرح کرده اند.
ایشان همچنین مطرح کردند ایده نذر فرهنگی با تاکید بر نذر درخت دارای کمپین(سمن- سازمان مردم نهاد) نیست؛ بلکه این ایده به قصد گسترش و پویشی مردمی ارائه گردیده است.
پیشنهاد این گروه جهت ترویج نذر فرهنگی، با تاکید بر نذر درخت بدین شرح است:
کاشت نهال با تولد فرزندان در هر خانواده.
کاشت درخت و هدیه آثار و فواید آن به یکی از اولیای الهی.
تامین هزینه خرید نهال و کاشت آن در طبیعت(ایجاد موسسه های مردم نهاد و خیریه جهت تهیه و ارائه نهال به عموم مردم- نمونه ای در جنوب ایران توسط خانم کعبی ، فعال محیط زیست وجود دارد.)
کاشت نهال سالانه در طبیعت(تاکید بر روز سیزده بدر)(با شعار به جا گذاشتن درخت به جای زباله)
ترویج درختکاری در روز ۱۵ اسفند در مدارس و ادارات دولتی با برگزاری مراسم ویژه در این راستا.
برگزاری اردوهای دانشجویی برای درختکاری در طبیعت اطراف شهرها.
کاشت نهال به نیت صدقه جاریه به نیابت از عزیزانی که فوت شده اند در خانواده ها.
کاشت نهال در کنار جویها و رودخانهها به نیت وقف(استفاده از درختان مثمر)
شعار ۷۰ میلیون ایرانی ؛ ۷۰ میلیون درخت.
نویسنده: طاها رئیسیان نژاد
Instagram:nazrederakht
Telegram:@nazrederakht