1- توجه و ضرورت به اهمیت محیطزیست بهعنوان سرمایه غیرقابل بازگشت به چرخه طبیعت و زندگی، مهمترین دلیل توجه به امر محیطزیست است. اکولوژی زیستبوم بشری با گسترش روزافزون صنایع و نیازهای متعدد بشری رفته رفته رو به تغییر و تخریب است و همین امر موجب ازمیانرفتن هزاران گونه از گیاهان، نباتات، حیوانات و موجوداتی است که حضورشان در چرخه طبیعت و حیات بشری بسیار حائز اهمیت است.
2- روند بیرویه رشد حیات بشری از یک سو، دست درازی بیش از حد به منابع طبیعی و افزونهخواهی انسانها چهره طبیعت کره زمین را رو به اضمحلال و نابودی کشانده است. انسانها دیگر نه به جنگل، نه به کوه و نه به دریا رحم نمیکنند؛ منابع غیرقابل بازگشتی که نابودی هر جزء از آن لطمات جبرانناپذیری را به زیستبوم حیات بشری وارد میکند. همانطور که برخی از پزشکان امروز معتقدند گسترش بسیاری از بیماریها بهدلیل ازمیان رفتن گونهای از موجودات زنده در طبیعت است و هر موجود زندهای که در طبیعت حیات دارد کاربری ویژهای در اکوسیستم طبیعت و حیات انسانی دارد.
3- زبالههای صنعتی و ورود آن به طبیعت و محیطزیست که هم بهصورت غیرقانونی و پنهانی و هم بهصورت علنی و با مجوزهای رسمی صورت میپذیرد، سلامت و امنیت محیطزیست را به ورطه نابودی کشانده است. کارخانجات، صنایع و تولیدیهای کوچک و بزرگ یا از سر جهل و یا از سر آگاهی و بهدلیل کاهش هزینهها و زحمات، در نزدیکترین نقطه بیدردسر، اقدام به دفن، رهاسازی، سوزاندن و امحای زبالهها به هر طریق میکنند و سبب آلوده شدن خاک، آب، هوا و اتمسفر زندگی انسانی میشوند.
در عصر حاضر بسیاری از گونههای موجودات زنده دریا بهدلیل عدمبرنامهریزی، عدمدقت یا از سر رفع تکلیف زبالههای نفتی، پتروشیمی و هستهای وارد شده به دریاها و اقیانوسها، جان خود را از دست داده و رو به کمبود، آسیب دیدگی و انقراض هستند. دفع زبالههای تولید شده بشری گویی دشمن اصلی محیطزیست شده است و درصورتی که حکومتها و قوانین به کمک طبیعت نیایند در کمتر از 50سال آینده بخش اعظمی از طبیعت از بین رفته و دیگر بازتولید یا ترمیم نخواهد شد.
4- اما ورود رهبر معظم انقلاب به این موضوع، خود دارای ابعاد مختلفی است. اینکه رهبر فرزانه انقلاب با وجود سازوکارهای قانونگذار، اجرایی، بازرسی و... در بدنه قوای سهگانه ورود جدی و مستقیم دارند گواه این موضوع است که هنوز نقشه جامع قانونی، اجرایی و بازرسی و جزایی وجود ندارد. تأکید ایشان برایجاد نظام یکپارچه ملی محیطزیست، مدیریت هماهنگ و نظاممند منابع حیاتی، جرمانگاری تخریب محیطزیست، تهیه اطلس زیستبوم کشور، تقویت دیپلماسی محیطزیست،
گسترش اقتصاد سبز و نهادینهسازی فرهنگ و اخلاق زیستمحیطی بهعنوان محورهای اصلی سند ابلاغی به قوای 3گانه نشان میدهد با وجود نهادهای مختلف و متعدد بسیار که هر کدام خود را محور تمام خدمات و مسئولیتهای محیطزیست میدانند، هنوز متولی اصلی، قدرتمند و جدی در این امر وجود ندارد. موازی کاری نهادهای مختلف بر موضوع محیطزیست و طبیعت در عین حال که فساد در زمین خواری، کوهخواری و دریا خواری وارد فاز امنیت ملی شده است و همین روند سبب میشود در بهداشت، درمان، آلودگی هوا، محیط، زمین، دریا و... مردم ایران امنیت جانی و روانی نداشته باشند، خود گواه این مدعاست.
عدمبرخورد قاطع و عبرت آموز با سودجویان در نابودی منابع ملی موضوعی است که سالیان سال با آن مواجه هستیم. عدمتصویب قوانین جدی و بدون اغماض بر سر راه سودجویان و عدموجود نظارت و بازرسیهای مستمر و بدون تسامح از سوی نهادهای نظارت و بازرسی موجب رشد رویه بیمبالاتی با طبیعت شده است. تخریب بخش بخش طبیعت در قالب احداث ساختمانها، معدن، دفع زباله، راهسازی و سدسازی که متأسفانه هرازگاهی نیز خبری مبنی بر عدممطالعه دقیق پروژه و شکست و نابودی آن منتشر میشود، نهتنها کمکی به مردم، زیستبوم آنها و محیط زندگیشان نکرده است بلکه هزینههای مالی و... گزافی را بههمراه داشته است.
رهبر معظم انقلاب با بهصدا در آوردن زنگ خطر درخصوص موضوع محیطزیست بارها و بارها به مسئولان هشدارهای لازم را داده بودند. ایشان در آخرین سخنان خویش بار دیگر بر امر توجه به قانونشکنیها و ضعف نهادهای قانونگذار و قهریه در برخورد با متخلفین تأکید کرده بودند، اما این بار خود وارد صحنه عمل شده و سیاستهای محیطزیست را ابلاغ فرمودند. آخرین هدیه رهبری به زیستبوم مردم تهران نجات جنگلهای شمال شرق تهران بود، منطقهای که اگر مدتی دیرتر اقدام شهرداری مبنی بر تغییر کاربری به پارک جنگلی را در خود نمیدید، تبدیل به چیزی شبیه ساختمانهای بیقواره منطقه22 (غرب تهران) میشد.
تهران بهعنوان امالقری و نماد سیاسی، دینی و فرهنگی ایران اسلامی نیز با این پدیده دست به گریبان است. زمینخواریها، درهخواری و کوه خواری در مناطق مختلف تهران سبب شده است این شهر پرجمعیت نیز با مخاطرات بسیاری روبهرو شود.
با وجود عزم جدی در مدیریت شهری درخصوص مقابله و مواجهه با این جرایم، مدیریت شهری به کمک سایر نهادها نظیر دیوان عدالت اداری و دستگاه قضا نیز نیاز دارد. حل بحرانهای اینچنینی نیازمند عزمی جهادی و همکاری مشترک است.
گاهی ضعف قانون و وجود منافذ مختلف و همچنین عدمهماهنگی میان نهادها، فرصت دور زدن قانون و انجام مقاصد خود به شیوههای مختلف را فراهم میکند.به هر حال ریههای زمین دیگر توان تحمل این حجم از آلودگی را ندارند. آسمان آبی 2دهه قبل در بسیاری از نقاط کشور تکرار نمیشود و جنگلها و مراتع بکر و زیبای مناطق مختلف این سرزمین دستخوش ناملایماتی انسانها شده است. درصورتیکه عزم جدی مسئولان و کارگزاران نظام درخصوص احیای مجدد طبیعت صورت نپذیرد، دیری نمیپاید که بحران کم آبی و بیآبی و محیطزیست، بیش از هر بحران دیگر تبدیل به بلای جان مردم، امنیت ملی کشور و آینده ایران اسلامی میشود. بدان امید که این حرکت انقلابی رهبر فرزانه انقلاب اسلامی رهگشای حرکتی جهادی در حفظ محیطزیست شود، انشاءالله.
*مهدی چمران رئیس شورای شهر تهران