سامانه الکترونیکی جامعه محیط زیست

به گزارش سلام پاوه : دکتر مختار هاشمی در نشست نابودی چشمه های کارستی و پیامد های آن بر امنیت آب ، هویت فرهنگی و امنیت ملی در دانشکده عمران صنعتی شریف تهران اظهار داشت : نابودی چشمه بل و کاهش منابع تهدیدی جدی برای امنیت ملی می باشد.

به گزارش خبرنگار سلام پاوه : هاشمی: سد داریان باید متوقف شود و از آبگیری سد جلوگیری شود نابودی چشمه بل بزرگترین لطمه ای را به امنیت آب، هویت فرهنگی و امنیت ملی وارد می کند.

سنندج- گروه کاری ویژه نجاتبخشی چشمه بل– سرپرست گروه کاری در نشست روز دوم رویداد ملی آب که در دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد- تخت عنوان “نابودی چشمه های کارستی و پیامدهای آن بر امنیت آب، هویت فرهنگی و امنیت ملی : با نگاهی ویژه به تلاشها برای حفظ چشمه بل بزرگترین چشمه کارستی در خاورمیانه ” سخنرانی کرد.

در ابتدا دکتر سید مختار هاشمی منطقه زاگرس که یکی از منابع مهم مطالعاتی زمین شناسی، باستان شناسی و تاریخی ایران زمین است را معرفی کرد. هورامان که در این بخش از ایران قرار گرفته است دارای نمونه های کارستی بی نظیر در خاورمیانه می باشد.

وی خاطر نشان کرد: تنوع پدیده های کارستی، سیماهای خطی، سطحی و دیگر چشم اندزهای کارستی در فلات مرتقع هورامان نشان دهنده سیر تکوینی تاریخی کارست زاگرس و میراث عظیمی از طبیعت خلاب و نادر همراه با توسعه مجتمع های انسانی در طول هزاران سال می باشد.

کارست به عنوان منبعی برای تامین آب شرب

وی گفت که ایجاد مخازن کارستی عظیم به علت نفوذپذیری سریع آبخوان باعث شده است که ۲۵% از آب شرب در جهان از طریق چشمه های کارستی تامین شود. چشمه بل بزرگترین منبع آب معدنی ناب در خاورمیانه می باشد. وجود چشمه هایی کارستی با دبی بسیار بالا سراب ها و بل (چشمه بزرگ) باعث شده است که جامعه های ما قبل از تاریخ سکونتگاه های متعددی با بافت اجتماعی بخصوص تمدنی را در هورامان ایجاد کنند.

چشمه بل ناب است

هاشمی گفت: چشمه بل (کانی بل)از جمله هزاران چشمه ای است که خداوند متعال سخاوتمندانه آن را در دل زاگرس به ما بخشیده؛ اما آنچه این چشمه را متمایز می سازد بالا بودن حجم خروجی سالیانه آن (حدود ۱۵۰ میلیون متر مکعب) و متوسط آبدهی ۴۰۰۰ لیتر در ثانیه با کیفیتی فوق العاده عالی بوده به طوریکه می توان بدون هیچ گونه تصفیه فیزیکی و شیمیایی از آن به عنوان آب شرب بهره برداری نمود.

پتانسیل آبدهی این چشمه نیاز آب شرب بیش از دو میلیون نفر را تامین می کند.

هاشمی در ادامه گفت: نابودی چشمه بل به معنای نابودی آثار ملی است و این ابعاد فرهنگی تاریخی اجتماعی دینی توسط کافرمای سد داریان نادیده گرفته شده است.

هاشمی با تشریح فعالیت های گروه کاری از سال ۱۳۸۹ و کمپین مردمی از تیر ماه ۱۳۹۱ افزود: هرچند که راهکار مهندسی ارزش در بهمن ۱۳۹۰ به کارفرما ارایه شد اما عملا انها در تسریع سدسازی اقدام کردند و همه مذاکرات را نادیده و دست کم گرفتند- با تخریب دهانه ۶۰ میلیون سالی چشمه، اعتراضات مردمی شروع و ستاد مردمی فعالیت های چشمگیری انجام داد که وزارت نیرو و کارفرما را وادار کرد که چند بار مذاکره کنند از جمله دیدار با معاون وزیر نیرو جناب مهندسی میدانی برای دو بار.

هاشمی در جواب این سوال که چرا کمپین نتوانسته است وزارت نیرو را قانع کند گفت: اشتباه ادارکی مشاور کارفرما باعث شده است که حاکمیت را منحرف کند از تصمیم درستی در مورد چشمه بل؛ مدیران عامل کارفرما (شرکت آب نیرو) و مشاور (مهاب قدس) هر دو مشاور وزیر می باشند. آنها به راحتی به وزیر نیرو دسترسی دارند و با هم نهار می خورند.

به سوی گفتگوی امنیت مثبت

سپس هاشمی در مورد امنیت ملی سخنان را ادامه داد و اشاره کرد: خروج از دایره تفکر امنیتی مبتنی بر تهدیدهای سنتی (گفتمان امنیتی منفی) و ورود به عرصه تفکر امنیتی مبتنی بر تهدیدهای نوین (گفتمان امنیتی مثبت) قطعاً نقطه عطف تفکر توسعه در کشور می‌باشد. کاهش روز افزون منابع جهانی از جمله منابع آب و تخریب محیط زیست از تهدیدهای جدید امنیتی محسوب می شود.

وی گفت: ادامه احداث سدهای بد مطالعه شده مانند سد داریان به دلیل:

– از بین رفتن اراضی زراعتی پست آبی واقع در کاسه سدها و زیر آب رفتن آن‌ها؛

– فرسایش خاک منطقه زاگرس و برداشت بی رویه خاک رسی معدن‌های موجود و دفن در هسته رسی سدها؛

– مهاجرت اقشار با توانمندی اجتماعی پایین به نقاط حاشیه شهرها و انزوای فرهنگی و اجتماعی قشر مولد و اضافه شدن به جمعیت شهرهایی با اقتصاد انگلی و استحاله فرهنگی افراد در محیط جدید؛ و

– تغییرات نامطلوب اکوسیستمی زیست بوم؛ می‌توانند خود به عنوان تهدیدهای جدید امنیتی مطرح گردند.

هاشمی افزود: تأثیر این گفتمان مثبت امنیتی بر ثبات و پایداری سیاسی نظام‌ها به حدی است که متفکرین نوین اندیشه امنیت ملی یکی از مهم‌ترین دلایل ایجاد رکود در اتحاد شوروی و نهایتاً فروپاشی آن را، عدم لحاظ ضرورت‌های زیست محیطی در برنامه‌های توسعه اقتصادی آن کشور می‌دانند که مصادیق آن خشکاندن تعمدی دریاچه‌های بایکال به منظور ایجاد شرایط مساعد برای آزمایش‌های اتمی…را می‌توان نام برد. و به همین دلیل است که اخیراً احداث سد در منطقه قطب صنعتی تولوز فرانسه که مرکز صنایع ایرباس اروپا می‌باشد، علیرغم نیاز به برق آبی به دلیل تلاش‌های فعالان زیست محیطی متوقف شد و دولت فرانسه برای نشان دادن مسئولیت پذیری خود در حوزه سیاسی دستور توقف سریع احداث سد جدید را صادر نمود.

تقویت امنیت سیاسی . فرهنگی و اقتصادی

هاشمی گفت: یافته شدن آثار تاریخی تمدنی متعلق به دوره پارینه سنگی بین ۱۲ تا ۴۰ هزار سال در محوطه کاسه سد و همچنین نوستالژی شدید هم میهنان کرد زبان به کانی بل و نقش اسطوره ساز آن به عنوان مکان تولد خدای آب‌ها در افسانه‌های پیشین و حضور کانی بل در اشعار شاعران نامی و فولکلور مردم استان‌های کرد زبان کردستان و کرمانشاه و به ویژه مردم محلی بر حساسیت کار توقف عملیات سدسازی و حفظ کانی بل می‌افزاید جهت حفظ امنیت فرهنگی منطقه که مؤلفه مهمی در امنیت ملی می‌باشد. از لحاظ اقتصادی چشمه بل از ارزش بالایی برخوردار است.

هاشمی خاطر نشان کرد: طرح سد داریان که یک توسعه ایستا مبنی بر گفتمان امنیتی منفی و بر اساس تهدیدهای سنتی طراحی شده است، با نسخه‌های ترجیحی، تجویزی و دستوری (مانند گرفتن مصوبه شورای امنیت ملی) توسعه لحاظ شده است. لذا توسعه دینامیکی و پویا تهدیدهای نرم را در نظر می‌گیرد و ضرورت‌های زیست محیطی را در نظر می‌گیرد و به مشروعیت تصمیم گیری می افراید- نجات چشمه بل به مشروعیت سیاسی کمک می کند. لذا مانور شجاعانه دولت در توقف عملیات‌های عمرانی مخرب محیط زیست و جلوگیری از تکرار فجایع زیست محیطی مانند: دریاچه ارومیه، سد گتوند و کانی بل می‌تواند مسئولیت پذیری سیاسی خود را نشان دهد. و امید به تدبیر را در اذهان هم میهنان کرد شعله‌ور سازد. معضل سد داریان در مراحل اولیه بحران قرار دارد و وضعیت آن در حال احداث است و قابل کنترل است؛ و مانند دریاچه ارومیه ( با وضعیت وخیم)، سد گتوند (با وضعیت اضطراری)، سدهای گاوشان کردستان و لتیان تهران (با وضعیت بحرانی) نیست که حل این معضل‌ها قابل کنترل نیست.

توقف سدسازی در ایران سابقه دارد

هاشمی گفت: در ایران مانند فرانسه ساخت تعدادی از سدها در حوضه آبریز دریاچه ارومیه متوقف شد و دستور آن صادر گردیده و دولت برای احیای دریاچه ارومیه ۸۰ طرح احیا را با بودجه‌ای بالغ بر ۱۹۲۷ میلیارد تومان تصویب نموده است.

نجات چشمه بل امنیت سیاسی را بالا می برد

هاشمی گفت: در مطالعات امروزی ملاک و معیار توسعه‌یافتگی و ثبات سیاسی با شاخص‌های فرهنگی معین می‌شود. بدون توجه به همگونی‌های فرهنگی و تعارضات ناشی از برنامه‌های توسعه در فرهنگ جوامع، امنیت در جوامع در حال توسعه از آسیب پذیری زیادی برخوردار خواهد بود. عدم تفوق در این زمینه بی ثباتی سیاسی را در کشورهای توسعه نیافته به دنبال خواهد داشت. مشکل بحران هویت وقتی آشکار می‌شود که بین گستره دولت و احساس یک اجتماع تناسب کامل وجود نداشته باشد و موضوع کانی بل عمیق‌ترین نوستالژی هم وطنان کرد در منطقه اورامان را به همراه دارد.

در بخش پایانی سخنرانی هاشمی ره یافتی را در مورد نجات چشمه بل در قالب ثبت جهانی هورامان در یونسکو ارایه داد. وی خواستار شد که سد داریان متوقف شود و از آبگیری سد جلوگیری شود- نابودی چشمه بل بزرگترین لطمه ای را به امنیت آب، هویت فرهنگی و امنیت ملی وارد می کند