سامانه الکترونیکی جامعه محیط زیست

  روزنامه نصف جهان// جز تلی از خاک تفتیده و ترک هایی که به خطوط نامنظم شبیه اند چیزی از آن بالا در چشم پرندگان مهاجر نمایان نمی شود. از میان گذر پرندگان مهاجر در کویر مرکزی که در جهان منحصر به فرد است، اکنون جز تلی از خاک  باقی نمانده است. زاینده رود تشنه تر از همیشه در این فصل هم خودش را نشان می دهد گرچه همه ساله هنگام آغاز فصل سرد، گروه های بزرگی از پرندگان مهاجر در مسیر کوچ سالانه از مناطق سردسیر شمالی به سمت جنوب یا برعکس در امتداد حوضه آبی زاینده رود هم برای استراحتی کوتاه فرود می آمدند اما حالا شمار بسیاری از این لک لک ها وپرندگان مهاجر بر کناره خشک رود می نشینند و بعد از ناامیدی که از پس این خشکسالی به وجود آمده، قهر می کنند و می روند. در انتهای رود، تالاب گاوخونی هم حال مناسبی ندارد و تقریباً تبدیل به یک بیابان نمک شده است، بیابانی پر از شن و خاک که دیگر حتی نامی هم از آن نمانده است. تالابی که به گفته اسماعیل کهرم بوم شناس فعال محیط زیست ایران و استاد دانشگاه، تنها باز شدن دوباره رودخانه زاینده رود می تواند آن را از خطر نابودی نجات دهد.



اما زاینده رود اکنون تبدیل به یک رود موقتی شده است که همزمان با شروع فصل پاییز برای پرندگان مهاجری که در آسمان نصف جهان دیده می شوند جز ناامیدی چیز دیگری در برندارد. حالا با اینکه جغرافیای نسبتاً گرم اصفهان با آغاز فصل پاییز طبیعت دلخواه پرندگانی است که از سرمای طاقت‌فرسا در گریز هستند، حتی پرندگانی که کشورهای همسایه جنوب ایران را به‌عنوان مقصد نهایی انتخاب می‌کنند اما بدون رود جایی برای آنها نیست.



اکنون وضعیت حدود 90 گونه پرنده که از مهاجران زمستان گذر به شمار می‌آیند با خشک شدن زاینده رود در بلاتکلیفی است. به گفته اسماعیل کهرم با خشک‌شدن زاینده‌رود، این پرندگان به مناطق دیگر استان که دارای سد خاکی و بندخاکی یا حوضچه‌های فاضلاب هستند، مهاجرت می‌کنند. گرچه در استان اصفهان 23 محل برای اقامت این پرندگان وجود دارد که فصل سرما را در آنجا سپری می‌کنند، اما این مناطق هم دیگر جایی مناسب برای آنها نیستند.



کهرم اظهار امیدواری می کند که تالاب گاوخونی مجدد احیا شده و تمامی پرندگانی که به اجبار از این منطقه کوچ کرده‌اند باز به سرزمین مادری خود بازگردند.



این استاد دانشگاه و دوستدار محیط زیست در پاسخ به این سئوال که تالاب گاوخونی یکی از 19 تالاب بین‌المللی محسوب می‌شود اما طی ده سال گذشته خشکسالی‌ها و نبود آب در استان سبب خشک شدن این تالاب بین‌المللی شده است این موضوع چه اثرات سوء زیست محیطی خواهد داشت؟ می گوید:«خارج شدن تالاب بین‌المللی گاوخونی از لیست بین‌المللی بودن در مقابل از دست رفتن این تالاب مسئله‌ای نیست. به نظر من نباید شخصیت این تالاب زیرسئوال برود. چون این تالاب به عنوان یک قهوه خانه سرراهی برای پرندگان نایاب به شمار می رود. زیستگاهی که کمتر می توان آن را پیدا کرد. این بی حرمتی ها باعث می شود حتی اگر رودخانه پرآب هم شود چون خاک، همه را جذب می کند، بستر تشنه رودخانه آنقدر آب ببلعد که ما نیازمند باشیم دو برابر جریان آب سابق ، آب را به رودخانه وارد کنیم. این تالاب زیستگاه جانوران و ناف ایران برای پرندگان در حال کوچ بوده است اما اکنون به دلیل خشکی زاینده رود چیزی از این اکوسیستم باقی نمانده و خشکی این رودخانه باعث شده که زیستگاه جانوری و گیاهی در این منطقه از بین برود. این در حالی است که حیات زاینده رود رابطه مستقیمی با زندگی مردم اصفهان دارد.پرندگان به شوق دیدن آب و نیزار به تالاب می آیند اما جز تلی از خاک و بیابان چیزی نمی بینند و کم کم یاد می گیرند که اینجا دیگر جایی برای اتراق کردن نیست. به نظرمن تمام مسئولان باید اقدامات لازم را به منظور بازگشت آب به رودخانه زاینده‌رود و به دنبال آن احیای تالاب بین‌المللی گاوخونی انجام بدهند.»

اما سئوال اینجاست که آیا اکوسیستم تالاب گاوخونی با باز شدن رودخانه باز به شکل اولیه بازخواهد گشت؟ کهرم اعتقاد دارد که تالاب بین المللی گاوخونی سیستم پیچیده ای دارد و با از بین رفتن این تالاب این اکوسیستم و حیات زیستی و حیوانی و گیاهی این تالاب نیز از بین می رود:«البته این نکته را ذکر کنم که طبیعت، قدرت بازسازی دارد و با جاری شدن آب در رودخانه زاینده ورد، تالاب بین المللی گاوخونی نیز طی مدت یک تا دو ماه احیا می شود.هم اکنون مسئولان امر نسبت به این تالاب بین‌المللی کم‌لطف هستند، اما مدیریت صحیح در حوضه زاینده رود می تواند باعث احیای دوباره این تالاب شود. اکنون مسئولان با بی‌توجهی‌های خود دست به تخریب و نابودی این تالاب بین‌المللی زده  اند، در حالی که این تالاب یکی از جاذبه های بزرگ توریستی به شمار می رود و یکی از تالاب های مهم و ارزشمند است. الان لطمه ای که استان اصفهان از بی آبی زاینده رود می خورد، بسیار جدی است.»

(دریا قدرتی پور)