خودکفایی در حوزههای مختلف شعاری بود که همواره دولتمردان دولت قبلی مطرح میکردند.
به گزارش روزنامه آرمان: خودکفایی در حوزههای مختلف شعاری بود که همواره دولتمردان دولت قبلی مطرح میکردند. محمود احمدینژاد و تیم اقتصادی او همواره عنوان میکردند که ما باید در حوزههای مختلف تولیداتی داشته باشیم، به گونهای که از واردات کالاها به کشور بینیاز باشیم. این مساله هر چند بیشتر جنبه شعاری داشت اما حداقل در یک مورد با شکل و شمایلی خاص عملیاتی شد. خودکفایی در حوزه تولید بنزین موردی بود که احمدینژاد و همراهانش همواره بر آن مباهات میکردند. این خودکفایی تبعاتی داشت که افزایش آلودگی هوا یکی از موارد آن بود.
13 اردیبهشت 1388 بود که خبرگزاری رویترز برای نخستینبار تحریم بنزین علیه ایران را اعلام کرد. مسئولان وزارت نفت وقت نیز طرح افزایش تولید بنزین را طی 48 ساعت بررسی کردند. زمانی که برای خودکفایی بنزین باید طی میشد در حدود دو سال بود اما رئیسجمهور وقت این زمان را یک هفته اعلام کرده بود. در طرح 48ساعته احمدینژاد قرار بود تا تولید بنزین از 45 میلیون لیتر به بیش از 65 میلیون لیتر افزایش یابد و هدف از این طرح نیز تامین تمام نیاز کشور به بنزین در شرایط خاص اعلام شده بود. احمدینژاد در تیر89 اعلام کرده بود که در صورت نیاز ظرف مدت یک هفته میتوانیم تولید بنزین خود را 20 میلیون لیتر افزایش داده و در این زمینه خودکفا شویم.
شرایط خاص خودکفایی
طبق پیش بینیها در زمان احمدینژاد از طریق تبدیل ظرفیت تولید گازوئیل و نفت سفید به تولید بنزین و همچنین تبدیل اتانول و متانول که مشتقات محصولات پتروشیمی است به بنزین، امکان افزایش تولید بنزین از 45 میلیون لیتر به بیش از 65 میلیون لیتر فراهم میشد اما این را هم اعلام کردند که ممکن است تولیدات جدید کیفیت مناسبی را نداشته باشند. از آنجا که هزینه تولید بنزین در کشور بسیار بالاست و برای هر لیتر بنزین باید 45تا50 تومان هزینه تولید در نظر گرفته میشد، این خودکفایی از نظر اقتصادی توجیه نداشت و کارشناسان تولید بنزین را مقرون به صرفه نمیدانستند و واردات با کیفیت بهتر و قیمت پایینتر توجیه پذیرتر بود اما مسئولان دولتی این الزامات را برای «شرایط خاص»در نظر گرفتند.
دو برابری ارقام بدون تحقق
در سال 1376 قریب به 12 میلیارد و 500میلیون لیتر بنزین مصرف شده و در سال 1384 نیز 24 میلیارد و نیم میلیون لیتر مصرف بنزین در کشور بوده است. میزان مصرف بنزین در حالی دو برابر شده بود که تولید بنزین فقط 50 درصد رشد داشت. در برنامه چهارم توسعه متوسط رشد 4/5 باید برای افزایش ظرفیت صورت میگرفت که 1/5 درصد آن محقق شد. درسالهای دولت نهم 124هزار بشکه به ظرفیتها اضافه شد که تنها 38 درصد از اهداف آن محقق شد. میزان ظرفیت مورد نظر در برنامه چهارم در حدود 324هزار بشکه بوده که این میزان به 776هزار بشکه در برنامه پنجم رسید. رقمی که حتی در برنامه چهارم عملی نشده بود دوبرابر شد!
حفظ سلامت یا خودکفایی؟
زمانی که طرح ضربتی تولید بنزین اعلام شد کسی به فکر آلودگی هوا و مضرات ناشی از تولید ناسالم بنزین نبود. تولید بنزین 9میلیون لیتر افزایش یافت اما بیکیفیتی بنزین به حدی بود که بسیاری از پزشکان و کارشناسان محیط زیستی را نگران کرد بهگونهای که برخی افزایش ابتلا به سرطان را ناشی از وجود این نوع بنزین و آلودگیهای ناشی از آن میدانستند. دو ماده بنزن و اکتان که بهشدت سرطانزا هستند و باعث تاخیر در استخوانبندی جنین میشوند و به کبد و سیستم تولید مثل انسان آسیب میزنند در این بنزین وجود داشت. با ورود بنزین تولیدی در پتروشیمیها به چرخه مصرف، آلودگیهای شدید هوا در تهران و کلانشهرها و تبعات آن چون بیماریها و تعطیلیهای اضطراری و... اتفاق افتاد.
90درصد آلودگی ناشی از بنزین
طبق بررسیها در حدود 90 درصد کل آلایندهها در تهران از وسایل نقلیه و تنها حدود 10 درصد آن ناشی از منابع ثابت است. دولت یازدهم دستاورد بزرگی را رقم زد و باعث شد تا تولید بنزین بیکیفیت داخلی متوقف شود و بنزین با کیفیت وارداتی جایگزین آن شود. نمونهبرداری از کیفیت بنزین و دیزل گرفتهشده باعث شد تا شاهد آن باشیم که بنزین تولیدی با استانداردهای موجود فاصله بسیاری داشته است. معصومه ابتکار رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست در این خصوص گفته بود که از سال 88 این موضوع را بررسی کرده بود و گزارشهای مختلفی را نیز انتشار داده بود اما صدا به جایی نرسیده بود تا آنکه در سال ۹۲ پس از بررسیهای انجام گرفته بیژن زنگنه وزیر نفت درباره توقف تولید بنزین در پتروشیمیها به صورت رسمی دستور داد. مسئولان وزارت نفت و وزارت بهداشت از وجود دو فرآورده رفورمیت و بنزین پیرولیز در بنزینهای تولیدشده در پتروشیمیهای داخلی خبر دادند؛ دو محصولی که بنزن آن تا 40 برابر حد استاندارد و مجاز بنزینهای معمولی بوده و بسیار سرطانزا بود.
خودکفایی در دولت یازدهم
دولت یازدهم قول داده بود که تا پایان سال 94 به خودکفایی بنزین با کیفیت برسیم که این امر تاکنون محقق نشده است. کمیتهای برای بررسی آلودگیهای بنزین وارداتی و تولیدی پتروشیمی تشکیل شد تا این مهم را بررسی کند. میزان کسری روزانه بنزین در کشور 10 میلیون لیتر است که با توجه به طرحهای پیش رو قرار است تا پایان امسال به 6میلیون لیتر برسد. طرحهایی که معاون وزیر نفت از آنها یاد کرده، طرح بنزینسازی پالایشگاه بندرعباس و واحد ایزومریزاسیون پالایشگاه اصفهان است که به ترتیب سبب افزایش سه و یک میلیون لیتری تولید بنزین میشود. با این حال، این طرحها هنوز هم باعث خودکفایی در تولید بنزین نمیشود. در چنین شرایطی و با توجه به طرحهایی که از سوی معاون وزیر نفت برشمرده شده است، به نظر میرسد که خودکفایی بنزین زودتر از سال 96 اتفاق نمیافتد.
خودکفایی با یورو 4 و یورو 5
یک عضو کمیسیون انرژی مجلس در گفتوگو با «آرمان» در این زمینه میگوید: در حال حاضر مصرف روزانه بنزین چیزی در حدود 70میلیون لیتر است که حدود 62 میلیون لیتر آن تولید داخل است و در حدود 7تا8 میلیون لیتر نیز کمبود داشتیم که اخیرا با فراهم کردن و آماده کردن پالایشگاههای مختلف در کشور از جمله پالایشگاه آبادان، پالایشگاه اراک، پالایشگاه ستاره خلیج فارس، داریم به جایی میرسیم که در این امر خودکفا میشویم و نیاز به وارداتمان در حال کاهش است. نادر فریدونی ادامه میدهد: راههای مختلفی برای خودکفایی در بنزین وجود دارد. یک راه این است که پالایشگاههایمان را در جهت تولید بنزین، و فازهای بعدی آنها را با سرمایهگذاری بیشتر تقویت کنیم. به گفته او راه دیگر این است که بتوانیم از میعانات گازی بنزین تولید کنیم ومهمتر از این موارد این است که ما مصرف خودروهایمان را به جای بنزین بیشتر به سمت گاز ببریم و راه دیگر برقی کردن خودروهاست. اینها همه میتوانند راهی باشند برای اینکه مصرف بنزین را کمتر کنیم و بتوانیم به خودکفایی برسیم. راه دیگر صرفهجویی در مصرف بنزین هم این است که آن را به استانداردهای جهانی یورو 4 و یورو 5 برسانیم، بهصورتی که با استاندارد کردن آنها مصرف بنزین را به حداقل برسانیم.