نجمه جمشیدی: قلعهدهشاد یکی از منحصر بهفردترین قلعههای استان تهران است چراکه بیش از 200 سال است که در این قلعه زندگی جریان دارد، قلعهای که این روزها بهدلیل داشتن مالکان شخصی حال و روز خوشی ندارد اما بهگفته مدیر میراث فرهنگی شهرستان شهریار خبرهای خوشی درباره قلعهدهشاد در راه است. روز گذشته یکی از مالکان این قلعه ملکش را به اداره میراث فرهنگی واگذار کرد.
قلعهدهشاد با قدمتی 200 ساله تنها قلعه – روستای استان تهران است که هنوز زندگی در آن جریان دارد. در 700 متری کیلومتر 7 آزاد راه تهران – ساوه روستای دهشاد از توابع شهریار قرار دارد که نام آن برگرفته از قلعهدهشاد است . قلعهدهشاد یکی از منحصر بهفردترین قلعههای تهران است که بهجز سر در آنکه در دوره قاجار با آجر ساخته و به بنا اضافه شده ، سراسر از خشت و گل ساخته شده است و داخل قلعه تقریبا سالم باقی مانده است. بهگفته بومیان دهشاد قبل از پیروزی انقلاب حدود 60 خانواده در این قلعه زندگی می کردند که جمعیت آنها به 400 نفر میرسید، در آن زمان مدرسهای نیز در درون قلعه برای اهالی وجود داشت. در گذشته قلعه دروازهبان داشته و اگر کسی پاسی از شب میرسید بعد از شناسایی توسط دروازهبان اجازه ورود به داخل قلعه داده میشد.
دیوارههای این قلعه به 6 متر میرسد و در چهار گوشه آن برجهایی قرار دارد، این قلعه به شماره 9900 در سال 82 ثبت فهرست آثار ملی ایران شده است .
شهریار یکی از شهرستانهایی است که آثار باستانی بسیاری در آن وجود دارد. این آثار نشاندهنده تاریخ کهن این سرزمین است. قلعه دهشاد یکی از همین آثار است که در چند سال اخیر گردشگران زیادی را به خود جذب کردهاست اما این قلعه بهدلیل مشکلاتی در خطر تخریب قرار گرفته است. مدیر اداره میراث فرهنگی شهرستان شهریار دراینباره به «قانون» میگوید: قلعهدهشاد نزدیک به 200 سال عمر دارد و قدمت آن به دوره قاجار برمیگردد همچنین این قلعه در روستای دهشاد بالا، از توابع شهریار قرار دارد و در سال 82 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
قلعه دهشاد یکی از نادرترین بناهای تاریخی استان تهران است که ساکن دارد و همچنین در روستای ترخی دهشاد قرار گرفتهاست. این روستا نیز در ضلع شمالی یکی از شاهراههای اصلی کشور، اتوبان ساوه واقع شده است. داخل قلعه حدود 10 خانه مسکونی یکسان و مسجد وجود دارد که متعلق به یک خان بوده است. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی قلعه به رعیتهای آن خان رسید. اکنون آنان مالک قلعه هستند. بیشتر نوع معماری این قلعه برای گردشگران جالب است.
فرشید ستایشراد میافزاید: همین مالکیت خصوصی ما را با مشکلاتی مواجه کردهاست. هرساله میراث فرهنگی اعتباری را برای مرمت قلعه اختصاص میدهد. اما بهدلیل اینکه مالکان قلعه برای اینکه از آنان سلب مالکیت نشود، آنجا را به اتباع خارجی اجاره دادهاند. اکنون در قلعه دام نگهداری میکنند و حتی برخی از خانهها را نیز تغییر دادهاند.
او با اشاره به اینکه شناسایی و ثبت آثار تاریخی دلیلی بر مالکیت میراث فرهنگی نیست میگوید: بسیاری از آثار تاریخی مالک شخصی دارند، این در حالی است که قانون نیز اجازه تخریب یا تغییر بنا را به مالک نمیدهد. قلعهدهشاد چندین مالک دارد، باتوجه به چند مالکی بودن این قلعه توافق برای واگذاری بسیار سخت بوده است.
ستایشراد عنوان میکند: بهتازگی در آخرین جلسهای که با مالکان قلعه دهشاد داشتهایم، توافق کردند که قلعه را به میراث واگذار کنند و در مراحل پایانی کار هستیم. این قلعه 12 مالک دارد که روز گذشته یکی از مالکان، ملکش را به میراث فرهنگی واگذار کرده و 7 مالک دیگر نیز قرار است هفته آینده ملکشان را واگذار کنند. مالکان بهصورت شفاهی موافقت خود را اعلام کردهاند و بر اجرای این توافق اصرار دارند. چرا که بعد از ثبت قلعه در سال 82، انتفاع و سودی از این قلعه به مالکان آن نرسیده و این خود مهمترین علت این توافق است.
ستایش راد درباره برنامههای اداره میراث فرهنگی شهریار برای این قلعه بعد از واگذاری میگوید: طرحهایی برای حفظ قلعه، توسعه و جذب گردشگر در این شهرستان داریم. بهدلیل نزدیکی این قلعه به فرودگاه امام خمینی (ره) میتوان با مرمت و بازسازی قلعه و با همان حال و هوای سنتی به یک هتل و یا موزه مردمشناسی تبدیل کرد. با نگاهی به آمار ورود و خروج گردشگران خارجی به کشور به این نکته میرسیم که گردشگران خارجی یک روز قبل از بازگشت از کشور در تهران مستقر میشوند. بهدلیل فاصله بسیار نزدیک این قلعه با فرودگاه امام(ره) میتوان از این پتانسیل استفاده و از گردشگران خارجی در این مکان پذیرایی کرد. تاکنون چندین پیشنهاد از سوی بخش خصوصی برای مرمت و احیای قلعه دهشاد داشتهایم. اگر این قلعه احیا شود تاثیر بسزایی در اقتصاد شهرستان شهریار خواهد داشت. همچنین یکی از جاذبههای این قلعه در حوزه فیلمسازی است، با بازسازی قلعه میتوان این قلعه را در اختیار فیلمسازان گذاشت که این مسئله خود یکی از مباحث مهم در جذب گردشگر است.
او میگوید: بهاعتقاد بنده اگر قرار است این قلعه درآمدزا باشد باید مردم روستای دهشاد نیز از این موضوع منتفع شوند. طرحی را پیشنهاد دادهایم که این قلعه در قالب یک هیاتامنا متشکل از نمایندگان دهیاری، شورای اسلامی روستا، مالکان قلعه و میراث فرهنگی اداره شود.