فرزانه قبادی: آمار تلفات طاعون نشخوارکنندگان به ٣٣٠ راس رسید. در چند ماه اخیر طاعون نشخوارکنندگان به جان حیات وحش منطقه حفاظت شده «هفتاد قله» اراک افتاده است و هرروز آمار جدیدی از تلفات در این منطقه منتشر میشود. مسوولان محیط زیست استان میگویند توانستهاند این بیماری را کنترل کنند اما این را هم اضافه میکنند که میزان تلفات در این بیماری در حیات وحش بین ٨٠ تا ٩٠ درصد است. دلیل آن هم این است که امکان واکسیناسیون حیات وحش مبتلا شده یا در معرض خطر وجود ندارد. روز گذشته مدیرکل دامپزشکی استان مرکزی اعلام کرد ٥٢ هزار راس دام در روستاهای حاشیه منطقه حفاظت شده هفتاد قله اراک علیه بیماری (PPR) طاعون نشخوارکنندگان کوچک واکسینه شدند. به همین بهانه با مسوولان محیط زیست منطقه گفتوگویی کوتاه داشتیم تا از شرایط هفتاد قله بعد از گذشت حدود دو ماه از ورود این بیماری به منطقه برایمان بگویند.
علی خسروان، رییس منطقه حفاظت شده هفتادقله در مورد شرایط فعلی منطقه میگوید: «این بیماری از اوایل خرداد در منطقه شناسایی شد و تا به امروز حدود ٣٣٠ لاشه در منطقه کشف شده است. در ابتدا ضد عفونیها در منطقه با آهک انجام میشد، اما بعد از تامین بودجه از ضد عفونیکنندههای شیمیایی برای ضدعفونی آب و اطراف آبشخورها استفاده میکنیم.» خسروان با توضیح اینکه تلفات در حیات وحش مسالهای غیرعادی نیست، میگوید: کشف نخستین لاشه در منطقه در روز دهم خرداد حساسیتبرانگیز نبود، اما با افزایش آمار تلفات دامپزشکی وارد عمل شد و بعد از انجام آزمایشات مختلف دلیل این تلفات را بیماری PPR تشخیص دادند، اضافه میکند: «همهگیر شدن این بیماری ١٠٠ درصد است و زمانی که ویروس وارد منطقهای میشود، دامهای اهلی و حیات وحش صد درصد به آن مبتلا میشوند. اما در دام اهلی با توجه به اینکه امکان واکسیناسیون وجود دارد، بیشتر قابلکنترل است و تلفات کمتری خواهد داشت، اما در حیات وحش بین ٤٠ تا ٩٠ درصد تلفات خواهد داشت. چون انتقال بیماری هم از طریق آب صورت میگیرد و هم از طریق هوا، کمتر قابل کنترل خواهد بود.»
خسروان در مورد آمار کل و بزهای منطقه میگوید: «سرشماری ما در حدود ٣٥٠٠ کل و بز و قوچ و میش در منطقه وجود دارد، که از این آمار ١٦٠٠ راس کل و بز در منطقه زیست میکردند که بر اثر این بیماری حدود ٣٠٠ راس آنها تا امروز تلف شدهاند، از ١٤٠٠ بز و میش هم تا به امروز حدود ٣٠ راس تلفات داشتهایم، بر همین اساس ٩٥ درصد تلفات منطقه کل و بز بودهاند.» مدیر منطقه حفاظت شده هفتاد قله در مورد عوامل کاهش آمار تلفات در روزهای اخیر میگوید: «هوا رو به سردی میرود و همچنین تمام آبشخورهای منطقه ضدعفونی شدهاند، به همین دلیل تا حدودی آمار تلفات در روزهای اخیر کاهش پیدا کرده است. تلفات در روزهای ابتدایی تا حدی بود که ما در روز بین ٢٠ تا ٢٥ لاشه جمعآوری میکردیم. اما باید ببینیم در پنجمین پایشی که در روز چهارشنبه قرار است صورت بگیرد، نتیجه جمعآوری لاشهها از کل منطقه چقدر خواهد بود. اما آمار روزانه ما کمتر شده است. البته آمار هر پایش بستگی به تعداد نفراتی که در گروه جستوجو هستند دارد، اما در روزهای اخیر لاشههایی که پیدا میکنیم، قدیمی هستند و زمان مرگشان دو یا سه روز پیش است، علی خسروان میگوید: در مورد تاریخچه وجود این بیماری در منطقه اطلاعات دقیقی در دست نیست و اگر هم دامها مبتلا شده باشند، در اسناد موجود ثبت نشده است، اما این اطمینان را میدهد که در ٢٠ سال گذشته این منطقه این بیماری را در میان دامهای اهلی و حیات وحش خود ندیده است. خسروان به گفته اهالی منطقه استناد میکند که میگویند سال ٧٥ هم این بیماری درمنطقه شایع شده اما از آنجایی که در مستندات محیط زیست چنین اطلاعاتی ثبت نشده، چندان اتکایی به این گفتهها نمیکند. مدیر منطقه حفاظت شده هفتاد قله این فرضیه را که منشا این بیماری ممکن است کمآبی در منطقه باشد رد میکند به این دلیل که حفاظت محیط زیست آب مورد نیاز آبشخورها را تامین میکند و مشکل کمبود آب در این منطقه برای حیوانات وجود ندارد. خسروان ادامه میدهد: «منشا اصلی این بیماری در دامهای اهلی خصوصا گوسفند دیده شده است و احتمال اینکه بیماری از دام اهلی به حیات وحش منتقل شده باشد بسیار زیاد است.»
حسینعلی ابراهیمی کارنامی، مدیرکل محیط زیست استان مرکزی نیز در گفتوگو با «اعتماد» در رابطه با آمار تلفات دامهای اهلی منطقه میگوید: «در این رابطه یک مورد به ما گزارش شده است که هنوز این آمار به تایید دامپزشکی نرسیده است.» ابراهیمی در مورد آمار تلفات حیات وحش میگوید و اینکه با توجه به صعبالعبور بودن منطقه پیدا کردن لاشهها سختتر میشود و همین مساله باعث شیوع بیماری میشود. اما با این وجود پایشهای کلی هر هفته با حضور NGO ها و نیروهای هلال احمر و حفاظت محیط زیست انجام میشود. ابراهیمی در مورد نحوه انتقال بیماری به حیات وحش میگوید: «به احتمال بسیار زیاد این بیماری از دام اهلی به حیات وحش منطقه منتقل شده، البته دام اهلی تنها شامل دامهای ساکن نمیشود، از آنجایی که عشایری که در مناطق اطراف در تردد هستند از این منطقه عبور میکنند، دامهای این عشایر هم میتوانند ناقل بیماری باشند. طبق نظر کارشناسان دامپزشکی این بیماری از دام اهلی منتقل شده است.»
گفت و گوی «اعتماد» با مدیرکل دامپزشکی استان مرکزی درباره شیوع طاعون نشخوارکنندگان کوچک
در بیماری ppr علاوه بر حیات وحش، حیوانات اهلی منطقه هم در خطر هستند، از آنجایی که این بیماری در میان دامهای اهلی قابل کنترل و درمان است، مسوولان دامپزشکی منطقه از روزهای ابتدای شیوع بیماری اقداماتی را در راستای کنترل بیماری در میان دامهای اهلی انجام دادند. دکتر علی رضاییپور در این رابطه به «اعتماد» توضیح میدهد.
علی رضاییپور در مورد واکسینه کردن دامهای اهلی منطقه گفت: «پروتکل این بیماری این است که در شعاع سه کیلومتری کانون بیماری باید واکسیناسیون صورت بگیرد، منطقه هفتاد قله با چهار شهرستان اراک، سپیدان، محلات و خمین همسایه است، در روزهای ابتدای تشخیص بیماری دامهایی که در شعاع سه کیلومتری منطقه بودند را واکسینه کردیم و تا امروز تا شعاع
١٠ کیلومتری منطقه را واکسینه کردیم که شامل ٥٢٠٠٠ دام اهلی است. دامهای عشایری که از منطقه عبور میکنند هم در این واکسیناسیون رایگان واکسینه شدند.»علی رضاییپور، مدیرکل دامپزشکی استان مرکزی در رابطه با تاریخچه بیماری PPR میگوید: «این بیماری نخستین بار در ١٩٤٧ در ساحل عاج آفریقا دیده شد و از سال ٧٤ از مرزهای ایلام وارد ایران شد، در استان مرکزی ما نخستین گزارشمان مربوط به سال ٨٦ است. عامل اصلی بیماری ویروس است که از خانواده ویروسهایی است که باعث سیاه زخم میشود.» رضاییپور با اشاره به اینکه واکسن این بیماری هم موجب درمان میشود و هم میتواند از شیوع بیشتر آن پیشگیری کند و توضیح اینکه این واکسن در ایران تولید میشود اما حجم تولید آن پایین است، میگوید: «بر اساس برنامه بهداشت جهانی دام OIE برنامه ریشه کنی این بیماری در دست اقدام است و لازمه این امر این است که چهار سال پیاپی جمعیت گوسفند و بز تمام ایران واکسینه شوند. رضاییپور توضیح میدهد که انتقال بیماری از طریق ارتباط دام مبتلا با دام سالم اتفاق میافتد، اگر ما دامهای اهلی را واکسینه کنیم، احتمال این انتقال از دام اهلی به حیات وحش به صفر میرسد و میشود به ریشه کنی طاعون نشخوارکنندگان کوچک امیدوار باشیم.» رضاییپور معتقد است دلیل سرعت شیوع بیماری در منطقه این است که این منطقه در مسیر کوچ عشایر قرار دارد و احتمال ارتباط بین دامهای اهلی و حیات وحش بیشتر میشود و همین امر باعث میشود بیماری از استانهای دیگر هم به این استان منتقل شود. رضاییپور در مورد شیوع بیماری در دامهای اهلی میگوید: «زمانی که دامهای اهلی به این بیماری مبتلا میشوند، دامداران برای درمان دامشان مراجعه میکنند و علایمی که این بیماری دارد به شکلی است که میتوان به سرعت آن را تشخیص داد و کنترل کرد و از شیوع آن در گله پیشگیری کرد چرا که واکسنی که برای درمان وجود دارد حتی در دامهای مبتلا هم میتواند اثر درمانی داشته باشد و از تلف شدن آنها پیشگیری کند. به همین دلیل آمار تلفات در دامهای اهلی بسیار پایین است تا جایی که در استان مرکزی در طول سال کمتر از ١٠٠ راس دام اهلی ممکن است بر اثر این بیماری تلف شوند.»