سامانه الکترونیکی جامعه محیط زیست

آلودگی هوا که این روز‌ها به یکی از اصلی‌ترین معضلات زندگی در شهرهای بزرگ تبدیل شده، مشکلی سخت بغرنج است که حل آن عزمی ملی و را طلب می‌کند اما واقعیت آن است که تا میزان آسیب‌های این پدیده را نشناسیم، نمی‌‌توانیم مدیریت و برنامه‌ریزی صحیحی برای کاهش یا رفع آن انجام دهیم.

درست است که امروزه هر فرد شهرنشین می‌داند که آلودگی هوا زیان‌آور است اما مسأله مهم‌تر آن است که <چقدر زیان‌آور؟.> در سال‌های اخیر هرچه دولت‌مردان و تصمیم‌گیران کشور بیشتر در این موضوع دقیق شده‌اند، نسبت به حل این مشکل حساس‌تر گشته‌اند. 

تا آنجا که توقف تولید پیکان رامی‌توان یکی از نتایج این نگرش به حساب آورد اما هنوز مسائل بسیار زیادی باقی مانده است، مثلا اگر ما دریابیم که همین آلودگی هوا چه تاثیری در محیط‌های بسته از جمله محل زندگی یا دفتر کار ما دارد! چه تاثیری در گرم شدن و سرد شدن هوا دارد! چه زمانی به حالت اضطرار می‌رسد و چه کار‌هایی در زمان اضطرار باید انجام داد! و هزاران موضوع و نکته دیگر! آیا رفتار ما در مقابل این پدیده ناخوشایند شهرهای بزرگ تغییر نخواهد کرد؟

انجمن مشترک مهندسین آلودگی هوا و کنترل آن، تعریف زیر را بیان کرده است:

آلودگی هوا یعنی وجود یک یا چند آلاینده‌ در هوا که برای زندگی انسان، حیوانات یا گیاه خطرناک باشد.

● تاریخچه آلودگی هوا در دنیا و ایران

‌‌آلودگی هوا تنها پدیده قرن ما نیست بلکه در سال ۱۲۷۲ میلادی، ادوارد یکم پادشاه انگلستان با وضع قوانینی به مبارزه با آلودگی هوا پرداخت.

▪ در آمریکا از بدو تولید اتومبیل و رشد صنعت، در سال ۱۸۹۵ میلادی، تلاش‌های زدودن آلاینده‌ها از هوا صورت گرفت.

▪ در بلژیک در سال ۱۹۳۰ میلادی، در یک ناحیه صنعتی به نام دهکده میوس (Meuse Valley) توده‌های آلود‌ه‌کننده ۳ روز متوالی شهر را پوشانیده و موجب بیماری اکثر مردم و مرگ ۶۰ نفر شدند. 

▪ در سال ۱۹۳۱ میلادی، طی ۹ روز بیش از ۵۹۲ تن از مردم منچستر و سالفورد انگلیس در اثر آلودگی هوا جان دادند. 

▪ در سال ۱۹۴۸ میلادی، در شهر صنعتی دنورا (Donora)‌‌‌ هزار تن بیمار شدند و ۲۰ نفر مردند

▪ در ایران نیز اولین زنگ خطر جدی درباره آلودگی هوای تهران در سال ۱۳۷۴ به صدا درآمد. هنگامی که نزدیک به یکصد نفر از کارشناسان محیط زیست، متنی به عنوان بیانیه <هوای تهران ۷۴> منتشر کردند که در آن برای نخستین بار از آلودگی هوای پایتخت به عنوان یک بحران ملی که راه مقابله با آن عزم ملی است، نام برده شد..

این بیانیه عمدتا بر آثار بهداشتی و بیماری‌زایی آلودگی هوا تاکید داشت و نویسندگان آن کوشیدند بر این نکته پا فشاری کنند که یکی از علل اپیدمی بیماری‌هایی همچون افسردگی، اضطراب و انواع ناراحتی‌های تنفسی در تهران، آلودگی هواست و این پدیده را می‌بایست از جمله عوامل قابل توجه مرگ و میر در تهران به شمار آورد.

آماری که سه سال بعد از صدور بیانیه هوای تهران ۷۴ توسط جایکا (کنسرسیومی از مشاوران بین‌المللی که با محوریت کارشناسان ژاپنی طرح جامعی برای کاهش آلودگی هوای تهران تدوین کردند) اعلام شد، بی شباهت به فاجعه نبود: سالانه بین ۷تا۹ هزار نفر در تهران به دلیل آلودگی هوا جان خود را از دست می دهند! این یعنی، به طور متوسط سالانه ۸هزار نفر و تقریبا هر ساعت یک نفر در اثر این نوع آلودگی جان می دهد. البته مرگ ومیربر اثر آلودگی هوا فقط مختص تهران نیست و به گزارش سازمان ملل متحد هر سال ۳ میلیون نفر از مردم جهان بر اثر این پدیده‌ ‌جان خود را از دست می‌دهند.‌

با این حال سهم آسیایی ها در این میان بیش از دیگران بوده و تحقیقات نشان می دهد که در اثر آلودگی هوا در منطقه آسیا، کودکان و مادران بسیاری دچار انواع بیماری‌های تنفسی می‌ ‌شوند و سالانه ۵۰۰ هزار نفر در اثر آلودگی هوا می میرند.

در کنار این‌ها باید اضافه کرد که مردم ایران به طور‌ ‌کلی به علت مصرف نان‌های جوش شیرین دار و کمبود آهن دچار کم خونی هستند و تنفس در‌ ‌هوای آلوده به مونوکسید کربن به خصوص در طولانی مدت برای آن‌ها بسیار خطرناک است که موجب مرگ و‌ ‌میر زیادی در شهر تهران می شود. بد نیست بدانید که سالانه بیش از ۴۲۰ هزار تن مونوکسیدکربن وارد هوای کشور می شود و شهر تهران با بیش از ۲ میلیون خودرو، حدود ۵۰ درصد از کل این آلودگی را ایجاد می‌کند.‌ براساس اعلام‌ ‌کارشناسان بیش از ۷۰ درصد از آلودگی هوای تهران به خاطر وجود خودروهای فرسوده است.

● منابع آلوده‌کننده

به‌طور کلی منابع آلوده‌کننده ‌هوا در شهرها به ۲ دسته ساکن: شامل کارخانه‌ها، نیروگاه‌ها و متحرک: شامل اتومبیل‌ها و موتورسیکلت‌ها تقسیم می‌شوند. منابع متحرک ۸۵ درصد تا ۹۰ درصد آلودگی هوا ایجاد می‌کنند در حالی که سهم منابع ساکن ۱۰ تا ۱۵درصد است.

▪ زمانی که میزان آلاینده ها تغییر کند به تناسب آن، شاخص استاندارد آلودگی هوا (PSI) نیز تغییر می کند. مثلا وقتی که مقدار PSI بین ۰ تا ۵۰ باشد، وضعیت هوا در شرایط پاک قرار دارد. بنابر آمار واصله از ایستگاه‌های سنجش آلودگی هوای تهران، در شش ماهه اول سال گذشته ۱۲ درصد روزها در وضعیت پاک بوده است ولی این میزان در مدت مشابه سال ۸۴ به ۱۱ درصد کاهش یافته است.

در شش ماهه نخست سال ۸۳ حدود ۶۸ درصد روزها در وضعیت سالم قرار داشت که این وضعیت در مدت مشابه سال جاری به ۷۲ درصد افزایش یافته است البته درنیمه نخست سال ۸۳ ، ۲۰ درصد روزها دارای هوای ناسالم بوده که این میزان در سال ۸۴ به ۱۷ درصد تقلیل یافته است

▪ اما وضعیت هوای <سالم> زمانی رخ می دهد که PSI بین ۵۰ تا ۱۰۰ قرار گیرد. مثلا بر اساس جدول مقابل، زمانی که مقدار آلاینده ازن در عرض یک ساعت به اندازه ۱۲۰( ppbتعداد ذره در یک بیلیون) باشد و یا مقدار ذرات معلق طی ۲۴ساعت به ۱۵۰ میکروگرم بر متر مکعب برسد ، شاخص آلودگی هوا درشرایط سالم قرار دارد

▪ وضعیت ناسالم یا هشدار زمانی رخ می دهد که PSI بین۱۰۰ تا ۲۰۰ قرار گیرد. این وضعیت هوا، از ۶۳ درصد(۱۹روز) در مهرماه سال ۸۳ به ۶۷ درصد(۲۰روز) در ۸۴ افزایش داشته است. هوای ناسالم در شش ماه اول سال ۸۳ در یک درصد روزها مشاهده شده است در حالی که در نیمه نخست امسال این میزان به دو درصد افزایش یافته است. زمانی که میزان PSI بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ باشد، هوا <بسیار ناسالم> یا دروضعیت <اضطرار> است. زمانی‌که شاخص آلودگی هوا به بیش از۳۰۰ برسد، وضعیت آلودگی هوا در شرایط <خطرناک> یا <بحران> قرار می گیرد که ما هنوز در تهران، فقط با این شرایط روبرو نشده ایم!

● چه باید کرد و چه می‌توان کرد؟

اگر علائم هشداردهنده تابلوها و نمودارها به شما نشان دادند که وضعیت آلودگی هوا در حد مطلوب نیست باید سعی کنید تا تاثیرات آلودگی هوا بر روی بدن خود را به حداقل برسانید. به ویژه اگر به بیماری‌های قلبی و تنفسی مبتلا هستید رعایت این موارد برای شما مهمتر است.در مورد این اقدامات اتفاق نظر کلی وجود ندارد و نظر متخصصان در بعضی موارد متفاوت است اما به هر حال رعایت این موارد توصیه شده است.

▪ تا می‌توانید از منزل خارج نشوید. در صورتی که خروج از منزل الزامی است،‌فعالیت‌های خارج از منزل را به ساعات اولیه صبح و یا بعد از غروب موکول کنید. به نظر می‌رسد که سطح آلاینده‌ها و به ویژه ازن در این ساعات کمتر باشد؛ 

▪ در زمان آلودگی شدید هوا از انجام فعالیت‌های بدنی شدید و خسته کننده در خارج از منزل خودداری کنید و حتی اگر مجبور به خروج از منزل هستید سعی کنید که در این مکان‌ها فعالیت‌های آرامی داشته باشید. ورزش و فعالیت‌های شدید باعث می‌شوند که شما سریع‌تر نفس بکشید و آلاینده‌های بیشتری را استنشاق کنید؛ 

▪ در مورد استفاده از ماسک‌های صورت اختلاف‌نظرها بسیار زیاد است. برخی از متخصصان معتقدند که این ماسک‌ها می‌توانند تا حدود ۵۰ درصد از ذرات بزرگ را پیش از ورود به سیستم تنفسی به دام بیاندازند و تصفیه کنند. برخی دیگر از پزشکان معتقدند که منافذ این مارک‌ها به قدری بزرگ است که فقط می‌توانند جلوی ذرات بزرگ را بگیرند،‌ذرات بزرگی که به طور معمول هم در بینی به دام می‌افتند و به مجاری هوا و ریه‌ها نمی‌رسند. 

بنابراین، این گروه از پزشکان چندان با استفاده از این ماسک‌ها موافق نیستند. البته همان‌طور که از مطالب قبلی حتما متوجه شده‌اید بسیاری از علائم آلودگی هوا، علائم ناشی از درگیری مجاری هوایی فوقانی و بینی با همین ذرات هستند و بنابراین معقول به نظر می‌رسد که با هر وسیله‌ای (نظیر همین ماسک‌ها) حداقل تا حدودی جلوی ورود این ذرات به بینی و مجاری هوایی فوقانی را هم گرفت.

اما به کدام هوا آلوده می‌گویند؟ برای مشخص کردن میزان آلودگی هوا،کارشناسان میزان چند گاز را به عنوان شاخص قرار داده اند. مقدار انتشار این گازها در هوایی که تنفس می کنیم، نشان دهنده میزان آلودگی هواست.

PSI مخفف کلماتی انگلیسی به معنای استانداردهای آلودگی و شاخص کیفیت هوا است. برای تعیین این استانداردها که به صورت بین المللی مشخص شده است، دو نوع استاندارد مد نظر است.

▪ استاندارد اولیه سطحی از آلاینده است که باعث حفاظت حساس‌ترین افراد جامعه یعنی بیماران تنفسی،سالمندان و کودکان می شود.بر اساس این استاندارد، در یک منطقه نباید غلظت‌های ارائه شده در جدول مقابل، بیش از یک بار در سال نقض شود. 

▪ استانداردهای ثانویه هم برای حفاظت از بهداشت عموم افراد جامعه وضع می شوند. مقادیر این استانداردها (که شامل آلاینده های اصلی است) توسط سازمان های مختلف از جمله سازمان جهانی بهداشت و موسسه حفاظت محیط زیست امریکا ارائه می‌شود..

● مونوکسید کربن (CO)

برای تعیین میزان آلودگی هوا، مونوکسید کربن یکی از مهم‌ترین گازهایی است که در تعیین ( PSIشاخص آلودگی هوا) نقش اساسی دارد. این گاز با اینکه بدون رنگ وبو وطعم است اما خفه کننده و قابل اشتعال است و انتشار بیش از حد آن در یک محیط بسته حداقل باعث کاهش عملکرد جسمی و ذهنی افراد حاضر در آن مکان می‌شود. میزان تمایل ترکیب مونوکسید کربن با‌ ‌هموگلوبین خون، ۲۰۰ برابر بیش از اکسیژن است. این گاز توسط ریه جذب می‌شود و پس از وارد شدن به خون با هموگلوبین ترکیب کربوکسی هموگلوبین را تشکیل می‌دهد و منجر به کاهش غلظت اکسی هموگلوبین و سرانجام ایجاد خفگی در فرد می شود.

در صورتی که فردی بیش‌ ‌از ۱۰ دقیقه در مقابل مونوکسیدکربن با غلظت بیش از ۱۵۰ PSI قرار گیرد، میزان‌ ‌کربوکسی هموگلوبین خون او از ۲ درصد تجاوز می‌کند و دچار مسمومیت با مونوکسید کربن می‌شود. این درحالی است که میزان متوسط مونوکسید کربن در هوای تهران طی هفته گذشته بیش از ۱۵۰ PSI بود. 

● ازن(۳)O

ازن یکی دیگر از خطرناک‌ترین اجزای آلودگی هواست. ازن از جنس اکسیژن است که به جای دو اتم، سه اتم اکسیژن دارد. با اینکه ازن از رسیدن اشعه ماورای بنفش جلوگیری کرده و باعث ادامه زندگی در زمین شده است اما نزدیکی بیش از حد این گاز به موجودات، اثرات سمی و مهلکی به دنبال دارد. ازن یک ماده اکسیدکننده نسبتاً قوی است و در ایجاد بیماری‌هایی از قبیل سرطان‌ها و بیماری‌های قلبی عروقی نقش دارد البته بدن انسان هم در اثر رسوب کلسترول در قسمتی از دیواره عروق، ازن می‌سازد که این ازن با کلسترول وارد واکنش شیمیایی می شود و باعث رشد پلاک و ایجاد التهاب می شود و زمینه را برای انسداد عروق و ایجاد حملات قلبی فراهم می کند.

● دی اکسید گوگرد(۲)SO

ازدیگر آلاینده های هوا دی‌اکسید گوگرد است که از طریق سوخت ناشی از ذغال و نفت به خصوص در صنایع فلزی و کاغذ و نیروگاه‌ها، در هوا انتشار می‌یابد.ذرات دی‌اکسید گوگرد به داخل لایه‌ مخاطی تنفسی نفوذ و آن را سوراخ می‌کنند. این ذرات همچنین باآسیب به شش‌ها باعث شروع برونشیت و ایجاد آسم می‌شوند. اختلالات تنفسی مانند سوزش چشم، تنگی نفس، کاهش ظرفیت‌های ریوی، خس‌خس سینه، سنگینی قفسه سینه و اختلالات قلبی و عروقی از دیگر اثرات این ماده است. آسیب پذیرترین افراد جامعه در مقابل این گاز، بیماران آسمی(یا سایر بیماری‌های تنفسی) ،کودکان و افراد مسن هستند.

● دی اکسید نیتروژن(۲)NO

یکی از گازهای فعال در واکنش های جوی است و از عوامل تولید <مه دود فتوشیمیایی> است که می تواند موجب ایجاد سوزش در ریه ها و کاهش میزان مقاومت سیستم تنفسی در مقابل بیماری هایی مانند آنفلوآنزا شود. اثرات کوتاه مدت این گاز تاکنون ناشناخته مانده است اما مواجهه پیوسته یا گاه به گاه با غلظت هایی بالاتر از آنچه که معمولا در هوا یافت می شود ، می تواند باعث بیماری شدید تنفسی در کودکان شود.اکسیدهای نیتروژن هسته اولیه تشکیل ازن ونیز باران های اسیدی هستند و ممکن است بر اکوسیستم های آبی و گیاهی اثرات منفی بر جا بگذارد. در برخی نواحی هم ممکن است اکسیدهای نیتروژن به عامل اصلی تجمع ذرات معلق تبدیل شوند.● ذرات معلق(۱۰)PM-

در روزهایی که هوا آلوده است، مه‌دود عظیمی شهر را پوشانده که حتی دید را محدود می‌کند. با توجه به اینکه همه گازهایی که تابحال گفته شد نامرئی هستند، می‌شود حدس زد که این ذرات معلق، آخرین گروه از آلاینده های هوا هستند که سالانه باعث افزایش حدود ۵ هزار مرگ و میر می شوند. این آلاینده نیز همانند دیگر آلاینده ها باعث ایجاد خطرات تنفسی، تاثیرات سوء بر قفسه سینه و مکانیسم های دفاعی و تصفیه ای بدن شده و همچنین باعث بروز بیماری های سرطانی نیز می شود.

● مناطق آلوده تهران

به علت عبور و مرور تعداد بسیار زیادی موتورسیکلت در بازار، این منطقه یکی از آلوده‌ترین مناطق تهران است. پس از بازار، قلهک به دلیل بودن در گودی و قرار داشتن اتوبان شهید همت در کنار آن آلوده‌ترین منطقه تهران است. دودهای تولیدشده از ماشین‌ها توسط باد به سمت قلهک منحرف شده و به علت حالت جغرافیایی خاص آن نمی‌توانند خارج شوند. به‌دلیل استقرار پالایشگاه تهران در منطقه ۲۰ شهرداری، این قسمت نیز از نواحی آلوده به شمار می‌رود.منطقه ۶ شهرداری نیز به علت فرودگاه مهرآباد درگیر مشکل آلودگی هوا است.منطقه ۲۱ به دلیل وجود جاده مخصوص تهران - کرج مشکل دارد.

● آلوده‌ترین زمان‌ها

آلوده‌ترین ساعات در طول روز ۷ تا ۸ صبح هستند. آلوده‌ترین ساعات بعدازظهر بستگی به فصل و شرایط محیطی دارد. برای مثال در فصل تابستان ساعات ۷ تا ۱۰ شب و در ماه رمضان ساعات ۳۰.۳ تا ۳۰.۵ بعدازظهر‌‌ از آلوده‌ترین زمان‌ها هستند.

● مبارزه با آلودگی هوا

آلودگی هوا معضلی است که اکثر شهرهای بزرگ دنیا با آن روبرو بوده‌اند. در اکثر این شهرها مانند لندن و توکیو اقدامات جدی برای مقابله و برطرف کردن این مشکل صورت گرفته است.در ایران نیز در سال ۱۳۷۴ شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور دستورالعمل‌ تجربی را تصویب کرد که با همکاری با یکدیگر از بروز حوادث ناگوار و ایجاد وضعیت بحران جلوگیری کنند.در تهران اولین و ساده‌ترین راه عملی‌ موثر برای مبارزه با آلودگی هوا، سرویس و تنظیم موتور وسایل نقلیه است.

با حذف سرب از بنزین در زمان حاضر مهم‌ترین آلاینده‌های هوا در شهرهای بزرگ مونوکسیدکربن و ذرات معلق در هواست که ۸۷ درصد سهم تولید این آلودگی‌ها به خودروها و به‌خصوص خودروهای شخصی مربوط است.

مشکل عمده ناشی از آلاینده‌ مونوکسیدکربن که در زمان حاضر مهم‌ترین آلاینده‌ هواست این است که با ترکیب آن با هموگلوبین خون، اکسیژن‌دهی خون به سلول‌های بدن مختل می‌شود و مرگ سلولی اتفاق می‌افتد، ضمن اینکه برای جبران کاهش اکسیژن سلول‌‌های بدن، قلب و عضله آن مجبور به کار بیش‌تر می‌شود که این مسأله در افرادی که دچار ناراحتی‌های قلبی و تنفسی هستند، موجب بیماری تشدید می‌شود. به همین علت هر سال در ایامی که شاهد افزایش میزان آلودگی هوا هستیم، میزان سکته‌ها و حملات قلبی تنفسی به میزان قابل توجهی بیش‌تر می‌شود.

‌کارشناسان و بازرسان سازمان بازرسی کل کشور هشدار می‌دهند آلودگی هوا به‌عنوان یک &#۰۳۹;معضل ملی&#۰۳۹; و تهدیدی جدی علیه سلامت انسان‌ها و محیط زیست، تحت تأثیر عواملی همچون: آلایندگی بیش از حد مجاز مراکز صنعتی و میلیون‌ها دستگاه خودرو، عدم جدیت دستگاه‌های ذیربط در اجرای وظایف‌محوله، پراکندگی مدیریت‌ شهری و معضل ترافیک، فقدان ساختار اجرایی مناسب جهت نظارت وکنترل بر روند رو به تزاید این پدیده مخاطره آمیز، موجب شده تا شهر تهران در ردیف یکی از آلودهترین شهرهای دنیا قرار گیرد.

● جایگاه وسایل نقلیه ومراکز صنعتی در ایجاد انواع آلاینده ها

براساس بررسی‌های انجام شده، تردد میلیون‌ها دستگاه وسائط نقلیه در تهران، افزوده شدن سالانه بیش از ۵۰۰ هزار دستگاه وسائط نقلیه(اتومبیل ، موتورسیکلت و...) در سال‌های اخیر و افزایش ۱۰۰ درصدی تعداد خودروها در تهران طی سال های ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۳ و مصرف روزانه میلیون‌ها لیتر انواع سوخت ، سالانه ۳.۲ میلیون تن انواع آلاینده را وارد هوای تهران ‌می‌نماید، به نحوی‌که قریب %۸۰ آلودگی هوای تهران مربوط به وسائط نقلیه می‌باشد. 

از سوی دیگر استقرار ۳۵ درصد واحدهای صنعتی ، تولیدی و خدماتی کشور در تهران و حومه آن که بالغ بر۵۴۰ هزار واحد می‌باشد، شهر تهران را تبدیل به یکی از آلودهترین شهرهای دنیا نموده است. به نحوی‌که از هفت ماه سال ۱۳۸۴ ، ۵۱ روز آن ناسالم بوده است. 

متأسفانه این وضعیت نگران‌کننده مختص به تهران نبوده و براساس شاخص‌های پایداری محیط زیست ایران دربین ۱۴۶ کشور جهان در ردیف ۱۳۲ قراردارد و میزان این آلاینده‌ها ۲.۸ برابر استاندارد جهانی می‌باشد.

● نقش موثر ناوگان عمومی در مقابله با آلودگی هوا

بررسی‌های کارشناسان سازمان بازرسی‌کل‌کشور حاکی‌است علی‌رغم اینکه سرانه آلودگی <اتوبوس> با <سواری> تقریباً یکسان می‌باشد ولی مشکلات موجود در ساماندهی و بهبود وضعیت ترافیک و ناکارآمدی حمل و نقل عمومیاز جمله : ناکافی و فرسوده بودن ناوگان حمل و نقل عمومی ، نهادینه نشدن فرهنگ استفاده از وسیله نقلیه عمومی، افزایش آلودگی به‌علت گازسوز نبودن کلیه اتوبوسهای شرکت واحدو سایر وسائط نقلیه عمومی، مانعی برای بهبود حمل و نقل شهری و کاهش آلودگی هوا محسوب می‌گردد. 

● آلایندگی‌موتورسیکلت‌ها

یررسی‌ها نشان می‌دهدگرچه میزان آلایندگی موتور سیکلت به مراتب بیش از اتومبیل میباشد میزان مونوکسید کربن تولیدی موتورسیکلت تقریباً ۱۲ برابر اتومبیل میباشد، با این وجود تولید(مونتاژ) انواع موتور سیکلت با استفاده از قطعات ارزان قیمت، بیکیفیت و فاقد استاندارد چینی که از آلایندگی بالایی هم برخوردار می‌باشند، در سال‌های اخیر شتاب فزاینده‌ای داشته ، به نحوی که در سال ۱۳۸۴ بطور متوسط روزانه ۲۲۶۰۰ دستگاه موتور‌سیکلت در کشور تولید شده است.

● آلایندگی خودروهای فرسوده

به‌ جهت آنکه مصرف سوخت خودروهای فرسوده سه برابر خودروهای جدید و میزان آلایندگی آن‌ها چندین برابر می‌باشد، لذا سهم خودروهای فرسوده در آلودگی هوای تهران نیز قابل‌تأمل می‌باشد. آمار نشان می‌دهد در کل کشور، ۲/۵ میلیون خودرو فرسوده بالای ۱۰ سال و ۶/۱ میلیون خودرو بالای ۲۰ سال سن، تردد دارند. اقدامات انجام شده در جمع آوری خودروهای فرسوده و چالش‌های پیش روی آن قابل توجه است.

براساس مصوبه ۲/۵/۱۳۸۴ هیأت وزیران، می‌بایستی ۲۰۰ هزار دستگاه خودرو فرسوده در سال ۱۳۸۴ از رده خارج می‌شد و تا سال ۸۸ هر سال ۱۰۰ هزار خودرو نسبت به سال گذشته به این میزان اضافه می‌شد که بدین ترتیب طی سنوات ۸۴ تا ۸۸، دومیلیون خودروی فرسوده باید از رده خارج شود. لیکن به‌دلیل وجود اشکالاتی از جمله &#۰۳۹;عدم تعیین دستگاهی به عنوان متولی این امر مهم&#۰۳۹; و انجام این اقدام توسط یک کمیته که به دلیل ناهماهنگی‌ها، کارآیی لازم را نداشته و در نهایت با تحقق ۲۰ درصد از این برنامه در سال ۱۳۸۴، کمتر از ۴۰ هزار دستگاه خودرو فرسوده از رده خارج شده است. 

● خروج از تهران

علی‌رغم مصوبه مورخ ۹/۴/۶۹ هیأت وزیران مبنی بر انتقال صنایع آلوده کننده و مزاحم محیط زیست شهر تهران به خارج از شهر، باگذشت قریب ۱۶ سال، تنها ۳۰ درصد از این طرح اجرا گردیده است و متاسفانه بسیاری از کارگاه‌ها کماکان در این محدوده فعالیت دارند که البته با تخصیص حدود ۷۲۰۰ هکتار جهت طراحی و ساخت ۱۷ شهرک صنعتی در اطراف تهران این روند تا حدی رو به بهبود است.

● مصرف بی رویه بنزین

افزایش روز افزون تولید انواع خودرو در کشور و ارزان بودن قیمت بنزین نسبت به سایر کشورها، نه‌تنها زمینه ساز مصرف بی‌رویه آن و ایجاد آلودگی رو به تزاید شده، بلکه انگیزه بهبود کیفیت سوخت خودروها که هزینه قابل‌توجهی برای تولیدکنندگان خودرو دارد را پایین آورده است. 

● عدم توجه جدی به جایگزینی <سوخت گاز> در خودروها و مراکز صنعتی 

از آنجاکه ایران دارای دومین ذخائر گاز طبیعی جهان بوده و دارای شبکه گسترده خطوط توزیع گاز است، لذا جایگزینی سوخت گاز با سوختهایی مانند بنزین و گازوئیل در کاهش مصرف سوخت خودرو و مراکز صنعتی در کاهش آلودگی هوا نقش بسزایی دارد. 

از سوی دیگر علیرغم تأکید بر خرید خودروهای گاز سوز توسط دستگاههای اجرایی، بعضاً دستگاههای دولتی به این امر توجه نداشته‌اند به‌طوریکه حتی سازمان حفاظت محیط زیست در سنوات ۱۳۸۴ و ۱۳۸۵ اقدام به خرید خودروهایی نموده که هیچکدام دوگانهسوز نبوده است. 

البته اقدامات محدودی از‌ جمله گازسوز نمودن ۱۵۰۰ دستگاه تاکسی، تولید کارخانهای خودروهای سواری دوگانه‌سوز ،گازسوز نمودن روزانه ۵۰۰ دستگاه خودرو، احداث جایگاه‌های سوخت‌رسانی جهت جایگزینی گاز به جای بنزین صورت گرفته که تناسبی با میزان کاهش آلودگی هوا ندارد.کارشناسان سازمان بازرسی‌کل‌کشور نقش برخی دستگاه‌ها در مبارزه با آلودگی‌هوا را اینگونه شرح می‌دهند:

الف) سازمان حفاظت از محیط زیست:

یکی ازمهمترین وظایف قانونی سازمان حفاظت محیط‌ زیست اندازه‌گیری مستمر آلایندههای هوا می‌باشد.لیکن به‌دلیل عملکرد ضعیف آن سازمان طی سال‌های متمادی و عدم وجود ضمانت اجرایی لازم تصمیمات متخذه، کنترل جدی توسط آن سازمان بر احداث صنایع بزرگ و نیز ارزیابی اثرات زیست محیطی این صنایع به نحو مناسب صورت نگرفته است. 

بررسی‌ها حاکی است علی‌رغم اختصاص ۴ میلیون دلار اعتبار ارزی جهت نظارت بر رعایت استانداردهای وسائط نقلیه ازطریق &#۰۳۹;اندازهگیری آلایندههای خروجی آن‌ها&#۰۳۹; ، سازمان مذکور درحال حاضر فاقد مرکزی مستقل جهت این امر مهم است و مراکز موجود زیرنظر وزارت صنایع ومعادن فعالیت می‌نمایند. درحقیقت وظیفه اجرا و نظارت به یک دستگاه محول شده است.از سوی دیگر باوجود تخصیص ۱۴۰ میلیارد ریال جهت اجرای &#۰۳۹;طرح ایجاد مرکز تحقیقات و کنترل گازهای خروجی وسائط نقلیه&#۰۳۹; سازمان حفاظت محیط زیست طی سنوات ۶۹ تا ۸۳ این بودجه را صرف ایجاد فضای اداری برای استقرار واحدهای اداری آن سازمان نموده ، به نحوی‌که کوچکترین نشانهای از ایجاد مرکز یادشده مشاهده نمیگردد.

ب) مؤسسه استاندارد:

این مؤسسه وظیفه تعیین استاندارد‌های محصولات را عهده دار است ولی آزمایشگاه‌های آن مؤسسه فاقد تجهیزات لازم برای انجام کلیه آزمون‌های لازم میباشند. به نحوی‌که از ۲۴ استاندارد مربوط به موتور‌سیکلت، تنها امکان آزمون ۱۰ مورد را دارا می‌باشد. 

ج) راهنمائی و رانندگی:

یکی از راه‌کارهای مناسب درخصوص کنترل آلایندههای خروجی خودروها، معاینه فنی آن‌ها است. در این جهت شهرداری تهران طی سال‌های اخیر اقدام به راه‌اندازی شش مرکز معاینه فنی نمود ولی به‌دلیل عدم جدیت در برخورد با خودروهای فاقد معاینه فنی توسط راهنمائی و رانندگی ، ۷۵ درصد خودروها بدون برچسب معاینه فنی در سطح شهر تردد میکنند و مراکز معاینه فنی ایجادشده با یک چهارم ظرفیت خود فعالیت می‌نمایند.

● لزوم توجه به آلودگی هوا به عنوان یک معضل ملی

کارشناسان سازمان بازرسی معتقدند آلودگی هوا به عنوان یک تهدید جدی ، مستمر و فراگیر علیه سلامت مردم و محیط زیست، دارای تبعات سوء اقتصادی و اجتماعی می‌باشد. لذا لازم است به این موضوع که مبتلا به سایر شهرهای بزرگ هم می‌باشد و آثار سوء آن در سلامت مردم و تخریب محیط زیست به صورت آرام و تدریجی و بعضاً غیرقابل جبران نمایان می‌گردد، به‌عنوان یک معضل ملی توجه شود.عدم جدیت دستگاه‌ها&#۰۳۹; و &#۰۳۹;فقدان ساختار مناسب&#۰۳۹; دو عامل مهم در پیشگیری و مقابله با آلودگی هوا است. 

بررسی‌های سازمان بازرسی نشان می‌دهد عدم جدیت دستگاه‌های ذیربط و عملکرد ضعیف آنان در انجام وظایف قانونی در خصوص پیشگیری و مقابله با عوامل آلایندگی هوا، روند رو به تزاید این پدیده مخاطره‌آمیز را تشدید نموده است. 

از سوی دیگر فقدان متولی مشخص در امر مدیریت و کنترل آلودگی هوا و انجام این مهم توسط کمیته‌ای با ده عضو تحت عنوان &#۰۳۹;کمیته اجرایی کاهش آلودگی هوا&#۰۳۹; و همچنین بررسی مصوبات این کمیته نشان می‌دهد به علت نا کارآمدی، نبود ضمانت اجرایی لازم و تعلل برخی دستگاه‌ها ، مصوبات کمیته مزبور در برخی موارد اصولاً به اجرا در نیامده و یا صرفاً بخشی از آن عملی گردیده که مجموعه شرایط فوق منجر به تشدید وضعیت نگران‌کننده کنونی شده است.