بهتازگی لایحه پیشنهادی سازمان حفاظت محیطزیست برای «حفاظت، احیا و مدیریت تالابهای کشور» تقدیم مجلس شورای اسلامی شد. این لایحه که در اردیبهشت 1394 به تصویب هیاتوزیران رسیده است مشتمل بر 3 ماده است که به موضوع بهرهبرداریها و عملیاتهای عمرانی، معدنی، صنعتی و کشاورزی در بستر تالابها پرداخته است.
هرچند در مقدمه توجیهی این لایحه به ارزشهای تالابها و همچنین حساسیتها و شکنندگی این زیستبومهای ارزشمند و عوامل تهدیدکننده آنها پرداختهشده است اما به نظر میرسد شرایط نگرانکننده حاکم بر تالابهای کشور، چه به لحاظ تهدیدهای ناشی از بهرهبرداریها و کاربریهای نادرست و غیرعلمی تعریفشده و چه به لحاظ بضاعت ناچیز و ناتوانی دستگاههای نظارتی و متولی در صیانت و نظارت قانونی بر نحوه مدیریت جامع و بهرهبرداری از این اکوسیستمهای پیچیده و شکننده بهخوبی درک نشده است.
در شرایطی که بنابر اعلام مقامات سازمان حفاظت محیطزیست بیش از 90 درصد از تالابهای کشور در خطر نابودی قرار داشته و در حال تبدیلشدن به کانونهای تولید گردوغبار هستند و در حقیقت کاری از دست سازمان حفاظت محیطزیست برای گرفتن حقابه آنها برنمیآید و همینطور توان مقابله با بهرهبرداریهای غلط و مخرب که یا با فشارهای اجتماعی و یا سیاسی در حال انجام هستند را ندارد، چگونه میتوان به ضمانتهای اجرایی این لایحه امیدوار بود؟!
نکته قابلتأمل در تدوین این لایحه این است که برخلاف بند ج ماده 193 قانون برنامه پنجم توسعه کشور که از سال دوم برنامه، هرگونه بهرهبرداری صنعتی و معدنی جدید از تالابهای داخلی را مطلقاً ممنوع اعلام کرده بود، حالا در ماده 1 این لایحه؛ بهرهبرداری و انجام عملیاتهای عمرانی، معدنی، صنعتی و کشاورزی در بستر تالابها بهشرط رعایت ضوابط پایداری تالابها مجاز دانسته شده است!
قرار است این ضوابط پایداری تالابها ظرف 6 ماه از تاریخ لازمالاجرا شدن این قانون توسط سازمان حفاظت محیطزیست با همکاری وزارتخانههای نیرو و جهاد کشاورزی تهیه شود و به تصویب هیاتوزیران برسد، اما با توجه به پیشینه اجرای چنین مقررات و ضوابط قانونی برای صدور مجوزهای بهرهبرداری و اقدامات نظارتی بر طرحهای صنعتی و معدنی که ضمانتهای اجرایی آنها تحت تأثیر دهها دلیل اجتماعی و سیاسی و ناکارآمدی ساختاری نهادهای متولی قرار میگیرد، با ارائه چنین لایحهای در آینده نگرانیها برای حفاظت، احیا و مدیریت تالابهای کشور بیشتر میشود.