سامانه الکترونیکی جامعه محیط زیست

1- زیستکره (Biosphere )  

قشر نازک حیاتی کرهء زمین را بایوسفیری می نامد .تمام انواع زنده، درختان ، حشرات ، پرنده گان ، ماهیان ، گل سنگ ، جلبگ ها(الجی ها) ، قارچ ها ، ویروس ها ، باکتری ها و انسان ها ، زیستکره ء زمین را میسازند. تمام موجودات و سیستم ها از مولیکول A N D   تا یک سوم ساز گان با زیستکره باهم در پیوند و دهم پیوسته اند . بایوسفیر بسیار مهم است زیرا خاک را حفاظت می کند، اقلیم را تنظیم میکند ،ترکیب ضیایی

( فوتو سنتز) راامکان پذیر میسازد  و به این ترتیب آکسیجن مورد نیاز ما راتامین میکند . بایوسفیر مادهء اصلی برای غذا ، لباس ، دارو و مسکن ما را فراهم میکند .

تمامی حیوانات در نبرد برای حفظ بقای  خود باید منبع غذایی ثابتی داشته باشند و اگرتنها با خوردن دیگر حیوانات دیگر زندگی کنند بقای آن نوع حیوان طی مراحل پیچیدیی دقیقاً تنظیم خواهد شد .بدون صید صیاد نمی تواند باقی بماند .اگر شکار از روی زمین محو شود ، شکارچی نیز از زمین خواهد رفت، آنجا که انسان همه را شکار میکند قضیه پیچیده تر می شود . اما یک چیز روشن است، هرگاه انسانهادر روش خود با محیط زیست تجدید نظر کنند ، روزی خواهد رسید که هم خودش و هم لقمه ها از بین خواهد رفت.

محیط زیست ارتباط مستقیم با انکشاف اجتماعی و اقتصادی دارد . یکی از آن انقراض نسل حیوانات وحشی و دیگری آن کاهش تنوع زیستی می باشد .

اصطلاح حیات وحشWildlife)) هم به حیوانات و هم به نباتات وحشی اطلاق میگردد.امروزه حیات وحش با دو خطر بزرگ روبه رومی باشد. نابودی زیستگاه ( Habitat) و شکار نا محدود .زیستگاه معنای خانه را دارد وقتیکه خانهء یک حیوان تخریب میگردد ، حیوان یا محکوم به مرگ میگردد یا مهاجر میشود .  وظیفه یی را که یک حیوان در اجتماع حیوانی اجرا میکند به نام نیچ (Niche)یاد میگردد. از جمله دلایلی دیگر، تغیرات در پوشش نباتی و خشک شدن آبهای ایستاده درنتیجهء خشکسالی های 1999-2001 است که به عنوان نمونه میتوان از ایستگاه پرندگان مهاجر ( مخصوصاً کلنگ سفید ، قاز حسینی ) نام برد .

تنوع زیستی (Biodiversity)

تنوع گونه های که درافغانستان یافت می شود در زمرهء قلمرو های است که معلومات مربوط   به آن چندان زیاد نیست .تا هنوز در افغانستان 123 نوع پستاندار 460 نوع پرنده و 3700 نوع  نباتات و عابیوی(Vascular Plant ) 800 نوع اندمیک شناخته شده است. اما من عقیده دارم که شمار زیادی از گونه های ناشناخته هنوز در ارتفاعات هندو کش و دره های بلند کوهستانات مرکزی وجود دارد  . شناسایی حیوانات ونباتات وحشی به نوبهء خود ستون فقرات تمامی فعالیت هایی را تشکیل میدهد که در حوزه های بایوسفیر بوم ساز گان و بوم شناسی به انجام میرسد .

 در افغانستان شماری زیادی از نباتات و حیوانات وحشی اجداد نباتات مزروعی و حیوانات اهلی میباشند . این حیوانات و نباتات مواد خام جنتیکی برای اصلاح نسلهای اهلی اند .اجداد وحشی نباتات مزرعه ای عبارت اند از : پسته ، ناک ، زرد آلو ، آلو ، آلو بالو ، بادام ، گندم و برنج . اجداد وحشی حیوانات اهلی عبارت اند از گوسفند مارکو پولو، گوسفند یورال ، بز کوهی و غژ گاو .

در افغانستان تنوع زیستی به شدت کاهش می یابد .

در گذشته دهقانان حبوبات گو ناگونی را متناسب با تفاوت های بومی ، خاک و اقلیم کشت میکردند .

 اکنون جای برنج لغمانی و بغلانی را برنج های پاکستانی گرفته و در آیندهء نزدیک ناک چینایی جایگزین ناک اندرابی خواهد شد تخم های اصلاح شدهء که از خارج وارد میگردد، زراعت افغانستان را به سوی (Monoculture ) تک زراعتی کشانده و نباتات تغیر ژنتیکی یافته از یکسو جای گندم های محلی را میگیرد و از سوی دیگر عادت غذایی مردم را تغیر میدهد .

2 – جوکره(Atmosphere)

جوکره شامل آب و هوای کره زمین است که در بالای کره خاکی (Lithosphere) موقعیت دارد .تغیرات جوی شامل مجموعه ای از تغیرات آب و هوای متوسط گرمایی زمین . بارندگی و تغیر در الگوی وزش باد است بیشتر این تغیرات بخاطر افزایش گاز کاربن دای اکساید ( Co2  )در اثر فعالیت های روز مره  انسان و ایجاد پدیده های گل خانه یی به وجود آمده اند. این تغیرات ادامهء حیات حیوانات و نباتات را به خطر انداخته است.گرم شدن دنیا (Global Warming) چالش بزرگی است که مرز نمی شناسد و همهء دنیا را چه فقیر و چه غنی متاثر خواهد ساخت. ده سال گذشته جز گرم ترین سالهای کره زمین بوده اند و  سال 2005( 1384خورشیدی)  را به عنوان گرمترین سال تاریخ نام برده است .گیاهان زنده کاربن دای اکساید راجذب و اکسیجن را آزاد میکند . اگر تمام جنگل ها از سطح زمین ناپدید گردندمقدار ( O2 )افزایش میابد. جنگل ها نقش اصلی را درموازنهء اتموسفیر و اقلیم های زمین دارد . جنگل زدایی باز تابهای جدی در فرایند تبخیر و میزان سازندگی دارد. وقتیکه جنگل ها نابود شود .تعادل اتموسفیر بهم میخورد و این موضوع تاثیر منفی بر اقلیم دارد از این جهت است که جنگلهای جهان را (( ریه های کره زمین)) نامیده اند.

3- آب کره(Hydrosphere )

 آب کره آن قسمت از زمین است که توسط آب و یخ پوشیده نشده باشد ،  آب کره به تغییرات آب و هوا حساس است .هر دگرگونی در چرخه آب (Water Cycle) تاثیر مستقیم بر پیشرفت اقتصاد و بر روی محیط زیست دارد .

4- خاک کره (Lithosphere )

این کره  شامل طبقات خاک سنگ ها و کو ها می باشد . خاک جایی است که نباتات در آن نشو و  نما میکند . طبقهء فوقانی خاک (Topsoil)  دارای مواد عضوی بوده و حاصلخیزی زمین را تعین می کند . خاک در اثر تجزیهء سنگ ها به وجود می آید . حیوانات از نباتات تغذیه می کنند . انسان ها در بالای خاک خانه می سازند.