اگر کودکی در معرض گرما قرار گیرد، دمای بدنش افزایش مییابد و حالتهای یک کودک تب دار را پیدا خواهد کرد یعنی گونه هایش سرخ و دچار تعریق میشود. البته علائم دیگری مانند بی حالی یا در مواردی تهوع و استفراغ نیز بروز میکند.
چنین کودکی به تدریج دچار کم آبی بدن میشود که به صورت چشمان گود افتاده، کاهش اشک، خشکی مخاط دهان و کاهش طراوت پوست نشان داده میشود. اگر شدت کم آبی شدید باشد، علائم پوستی بارزتری دیده میشود. وقتی آب بدن به صورت تعریق از دست برود، میزان نمک خون افزایش مییابد و کم آبی داخل سلولی اتفاق میافتد.
این در کودکان تحریکپذیر، باعث گود افتادن چشم و خشک شدن زبان نیز میشود و در این حالت چین پوستی دیرتر به حالت اول برمیگردد. حتی ممکن است کودک به حالت اغما برود و دچار اختلال هوشیاری شود. کودکی که در اثر گرمازدگی دچار کم آبی بدن شده است، ابتدا دچار بیقراری و تحریکپذیری میشود. این کودک تشنه است و اگر آب یا هر نوشیدنی دیگری در دسترسش قرار گیرد، با ولع مینوشد. با توجه به اینکه این کودکان ممکن است قادر به نوشیدن نباشند یا اگر هوشیار باشند، آب را با ولع بسیار بنوشند درمان آنها باید به دقت انجام شود. معمولا در گرمازدگی خفیف، کودک دچار اضطراب، نگرانی و تحریکپذیری میشود اما در حالت شدیدتر ممکن است دچار اختلال هوشیاری شود یا از نظر پوستی، انعطاف پوست به حدی کاهش یابد که چین پوستی دیرتر به حالت اولیه برگردد. حتی ممکن است کودک از نظر قلبی و عروقی نیز دچار مشکل شود یا اینکه ادرارش بند بیاید.
معمولا اگر کودک در سنین پایین هم دچار کم آبی شود، علاوه بر اینکه رنگ ادرارش زرد پررنگ میشود، تعداد دفعات خیس کردن پوشک کاهش مییابد. کم آبی بدن کودک میتواند نتایج جبران ناپذیری داشته باشد و باعث مشکلات بیشتر و حتی مرگ او شود. بنابراین به محض مشاهده علائمی چون تهوع، استفراغ، افزایش درجه حرارت بدن و... در کودک، باید به سرعت او را به مرکز درمانی رساند و یا با اورژانس تماس گرفت تا اقدامهای درمانی لازم انجام شود.
اقدامات اولیه در هنگام گرمازدگی
کودک را به درون سایه منتقل کنید. لباس کودک را آزاد کنید یا در بیاورید. کودک را به خوردن و آشامیدن تشویق کنید. او را در یک حمام خنک شستوشو دهید (ولی نه با آب سرد) . در صورتی که کودک شما خیلی بیحال باشد که قادر به خوردن وآشامیدن نباشد ممکن است نیاز به دریافت مایعات از طریق تزریق وریدی (دریافت سرم) داشته باشد. به پزشک مراجعه کنید. اگر درمان به تاخیر بیفتد ممکن است بسیار خطرناک و کشنده باشد.
غش در گرمازدگی شدید
در مرحله شدید گرمازدگی، بدن توانایی خود را برای تنظیم دمای بدن ازدست میدهد و دمای بدن ممکن است به 41. 1 درجه سانتیگراد و یا حتی بیشتر از این برسد که منجر به آسیب مغز میشود در صورتی که به سرعت درمان نشود میتواند مرگ را به دنبال داشته باشد. درمانهای اورژانسی پزشکی برای کنترل دما ضروری است.
اقدامات تا زمان رسیدن اورژانس
کودک را به محل سایه منتقل کنید. مایعات به او نخورانید. والدین نباید یک دفعه به کودک مقدار زیادی آب خالص بنوشانند زیرا یکباره آب وارد سلولهای مغز میشود و ممکن است مشکلات دیگری در پی داشته باشد. با او صحبت کنید و سعی کنید او را آرامسازید. به او چیزی ننوشانید و علیرغم آنکه ممکن است وسوسه شوید که به او استامینوفن بدهید، باید بدانید که استامینوفن افزایش درجه حرارت بدن در اثر گرمازدگی را برطرف نمیکند. اگر کودک شما تنها علائم افزایش درجه حرارت بدن را دارد ولی دچار گرمازدگی نشده است او را به داخل منزل برده و درصورت امکان به اتاقی ببرید که کولر داشته باشد. اگر کودک شیرخوار است، بهترین نوشیدنی برای رفع کم آبی بدنش شیر مادر است در غیر این صورت برای رفع گرمازدگی باید محلول ORS یا مخلوطی از آب و شکر یا آب نمک یا دوغ به او داد و از دادن آب خالص اجتناب کرد.
سپس لباسهای کودک را از تنش خارج کنید و او را در یک محل خنک بخوابانید. اگر خارج از منزل در زیر آفتاب قرار دارید یک محل سایه بیابید و یا او را به یک محل خنک منتقلسازید. درمدتی که منتظر آمبولانس هستید بدن او را با اسفنج یا پارچه نرمی که به آب سرد آغشته کردهاید ماساژ داده، او را جلوی پنکه بگذارید. میتوانید از یک پنکه برقی استفاده کنید و یا او را باد بزنید.
مقدار زیادی شیر به او بخورانید و اگر 4 ماه یا بیشتر دارد کمی آب نیز به او بدهید. میتوانید از حمام سرد نیز استفاده کنید. درتمام طول روز او را داخل منزل نگاه دارید. اگر به نظر نمیرسد که علائم سریعا برطرف شود به بخش اورژانس یا پزشک مراجعه کنید.
پیشگیری از گرمازدگی
برای اینکه کودکان دچار گرمازدگی نشوند، به کودکان آموزش دهید که در هوای آفتابی و گرم هنگام فعالیت و بازی وقبل از آن، مقدار فراوانی آب بنوشند حتی اگر احساس تشنگی نداشته باشند. از لباسهایی با رنگهای کرم یا رنگهای روشن استفاده کنند و پوشش زیاد نداشته باشند. فعالیت فیزیکی شدید در فضای بیرون را محدود به زمان قبل از ظهر و بعد از ساعت 6 نمایند. به کودک آموزش دهید در صورت احساس گرمازدگی به جای خنک برود. همواره در گردشهای بیرون منزل، آب کافی و بهداشتی همراه داشته باشید. مصرف میوهها وسبزیها نیز به دلیل داشتن آب فراوان توصیه میشوند.
راههایی برای کاهش تهوع بارداری
ویار ناشی از تغییرات هورمونهای ترشح شده از جفت است که تا هفته 14 بارداری ادامه دارد و طی آن فرد دچار تهوع، بیاشتهایی، خوابآلودگی، کسالت، کرختی یا افسردگی میشود. مصرف 8 تا 10 وعده غذایی در روز از بروز ویار جلوگیری میکند.ماریا صادقی درباره ویار در زنان باردار اظهار داشت: برخلاف تصور عموم که میل به خوردن ماده غذایی خاص را ویار میدانند، ویار در زن باردار میتواند به صورت تهوع، بیاشتهایی، خوابآلودگی، کسالت، کرختی یا افسردگی بروز پیدا کند.
وی ادامه داد: تهوع بارداری که تجلی ویار است ناشی از تغییرات هورمونهای ترشح شده از جفت محسوب میشود که اوج آن تا هفته 14 بارداری است و بعد از آن این حالتها کاهش مییابد.دبیر انجمن علمی مامایی ایران گفت: برای کاهش ویار باید دفعات مصرف مواد غذایی را افزایش و حجم غذای مصرف شده در هر وعده را کاهش داد به طور مثال بهتر است زنان باردار روزانه 8 تا 10 وعده و هر بار به مقدار بسیار جزئی و کم مواد غذایی را دریافت کنند.صادقی اظهار داشت: با توجه به اینکه نیازهای تغذیهای جنین در 3 ماهه اول بارداری زیاد نیست مادران نباید نگران باشند که به واسطه ویار جنینهای کموزن یا ضعیف به دنیا آورند حتی توصیه میشود در این دوران اگر مادر به ماده غذایی مانند مرغ یا گوشت حساس است و از لحاظ گوارشی تحمل مصرف آن را ندارد به طور موقتی آن را از برنامه غذایی خود حذف کند.
دبیر انجمن علمی مامایی ایران خاطرنشان کرد: توجه به برنامه غذایی سالم، تحرک و دوری از استرس نقش مؤثری در سلامت مادر و جنین دارد. با توجه به اهمیت برنامه غذایی سالم در سلامت مادر و جنین توصیه میشود زنان باردار در صورت تهوع شدید به ویژه بعد از هفته 14 بارداری به پزشک زنان یا ماما مراجعه کنند.