سامانه الکترونیکی جامعه محیط زیست

شهره صدری خانلو: اقیانوسها با دارا بودن بیش از  70 درصد از سطح کره زمین، به محل تجمعی برای زباله های تولید شده توسط انسانها تبدیل شده اند. " قاره هفتم پلاستیکی" نام مستعاری است که بر این زباله های شناور گذاشته شده است. به نظر می رسد که یک توده غول پیکر از کیسه های بهم فشرده از بطری های پلاستیکی، قوطی، کیسه های نایلونی در ابعاد مختلف بهم متصل شده اند. این توده ها متشکل از بسته های پراکنده به ویژه شمار زیادی از اجسام خرد شده و عموماً اجسام با قطر کمتر از 5 میلی متر می باشند. این پدیده با عنوان "ظهور ناگهانی" موضوع مورد اشاره شماری از دانشمندان در مستندات علمی گوناگون از 15 سال قبل بوده است. 

براساس مطالعات انجام شده توسط یک گروه از دانشمندان به نام گروه اکتشاف قاره هفتم که در سال 2014 برای اولین بار در مجله PLOS ONE منتشر شد، و بر اساس یافته های تصاویر هوایی این گروه، مناطق آلوده به پلاستیک ها در اقیانوسها معرفی شدند. این گروه ضمن شناسایی نقاط آلاینده در خصوص چگونگی حرکت این توده های پلاستیکی با جریان های دریایی، تجزیه و تحلیل نانو ذرات و رشد و تکثیر غیر قابل کنترل گونه های دریایی در این توده ها نیز مشغول مطالعه می باشد. در واقع این گروه در تلاش برای بررسی علمی و منحصر به فرد این پدیده نو ظهور در اقیانوسها می باشد.

این مناطق شامل 5 ناحیه می باشد که به نام Gyres  معرفی شده اند. این نواحی در جهت حرکت پنج گرداب بزرگ دریایی شناسایی شده اند. در این گردابهای دریایی، میلیاردها قطعه زباله در ستون هایی با جریان های اقیانوسی و بر اساس نیروی جاذبه زمین، به آرامی و با حرکت دورانی به سمت عمق اقیانوس حرکت می کنند.

Luice Gerber مسئول موسسه Race of Water که هزینه این مطالعات را بالغ بر 2.5 تا 3 میلیون دلار پرداخت کرده است، عنوان نمود که در صورت وجود جزایر در این مناطق آلوده در اقیانوسها، این جزایر به صورت یک مانع طبیعی عمل کرده و باعث افزایش حجم و اندازه زباله ها در سواحل می شوند.

گشت های هوایی انجام شده طی 270 روز در این مطالعات توده های زباله پلاستیکی در مقیاس های بزرگ را در پنج ناحیه از اقیانوس شناسایی کرد. همچنین نمونه برداری از شن و ماسه در جزایر، وجود نانو ذرات پلاستیک ها را در سواحل تایید کرد. این تیم تحقیقاتی مطالعات دریایی را در مناطق برمودا، مجمع الجزایر آزور، آتلانتیک شمالی، جزیره پاک در اقیانوس آرام، مجمع الجزایر تریستان در آتلانتیک جنوبی و در  انتها در مجمع الجزایر چاگوس در اقیانوس هند انجام داده است.

 این گروه علاوه بر تحقیقات دریایی، سال گذشته برنامه های را نیز با هدف آموزش و آگاهی رسانی در سواحل مجمع الجزایر دریای کارائیب و حتی در پاریس در خصوص مدیریت زباله و محدودیت های موجود انجام داده است.

یک توده زباله سرگردان

علاوه بر این، بر اساس همین مطالعات بین المللی که در بین سالهای 2007 تا 2013 با عنوان ارزیابی جامع از زباله های شناور بر روی سطح دریاها صورت پذیرفته است، عنوان شده که علاوه بر این 5 ناحیهGyres  اقیانوسی، در نزدیکی سواحل استرالیا، در خلیج بنگال و در مدیترانه نیز این توده های زباله شناور وجود دارند. اعداد این گزارش حیرت آور است. 296000 تن زباله با 5000 میلیارد جسم در تمامی ابعاد که شامل بقایای مواد پلاستیکی، کیسه های نایلونی، قوطی و انواع بسته بندی ها می باشند. این زباله های پلاستیکی توسط باد و یا جریانات رودخانه ای و یا از طریق تخلیه زباله ها از کشتی ها از اواخر سال 1990 به اقیانوسها و دریاها وارد شده اند.

همین طور براساس مطالعات دیگر منتشر شده در سواحل جهان در سال 2010، 275 میلیون تن زباله پلاستیکی وجود داشته است که 4.8 تا 12.7 میلیون تن از این میزان به اقیانوسها راه یافته اند. آمار متفاوت منتشره نشان می دهد که اکثر قریب به اتفاق این زباله ها در سطح آب در نقاط دور از ساحل شناور هستند.

مقصد نهایی زباله ها در اقیانوس ها

سوال مهم این است: پس مقصد نهایی زباله ها در دریاها و اقیانوسها کجاست؟ در این زمینه هنوز مطالعات علمی کاملی صورت نگرفته است. ولی چند فرضیه مطرح شده است: زباله های پلاستیکی به اعماق اقیانوسها میروند، به وسیله اشعه ماوراء بنفش تخریب می شوند، تجزیه بیولوژیکی شده و یا توسط موجودات دریایی مصرف می شوند. مار

براساس اخرین گزارش اعلام شده توسط صلح سبز، هر ساله حدود یک میلیون پرنده و 100 هزار موجود دریایی بر اثر خوردن مواد پلاستیکی از بین می روند.

بیشترین خطری که این گونه های جانوری را در برخورد با زباله های پلاستیکی تهدید می کند، خطر ابتلا به انسداد روده، خفگی، آسیب و یا عفونت خصوصا در لاک پشتهای دریایی، پرندگان و آبزیان می باشد. 

نگرانی دیگر تاثیر پلیمرها بر تکثیر گونه هاست که توسط دانشمندان "گسترش گونه های مهاجم خاص" نامیده شده است.  اجسام و خرده های پلاستیکی می تواند محل مناسبی برای رشد و تکثیر برخی از گونه های خاص دریایی مانند بعضی از جلبک ها باشد. تکثیر و رشد خارج از کنترل این گونه ها یکی از دغدغه های اصلی دانشمندان درگیر مطالعات زباله های پلاستیکی موجود در اقیانوسها می باشد. بر اساس اظهار نظر تعدادی از این دانشمندان، گسترش گونه های مهاجم خاص می تواند تهدیدی جدی برای اکوسیستم دریا و اقیانوس باشد.