آلودگی هوا یکی از مهم ترین بحران های محیطی کلانشهرهای ایران است که طی چهار دهه اخیر، باعث آسیب به سلامتی شهروندان شده، همچنین اثرات مخربی بر محیط زیست می گذارد و زندگی در این شهرها را پرهزینه و حتی خطرناک ساخته است.
آلودگی هوا یکی از مهم ترین بحران های محیطی کلانشهرهای ایران است که طی چهار دهه اخیر، باعث آسیب به سلامتی شهروندان شده، همچنین اثرات مخربی بر محیط زیست می گذارد و زندگی در این شهرها را پرهزینه و حتی خطرناک ساخته است. گسترش شهرنشینی، رشد جمعیت، صنعتی شدن، عدم ساماندهی سیستم حمل و نقل و ترافیک شهری و مصرف بالای سوخت های فسیلی از یک سو و تغییرات کاربری و توسعه صنایع از سوی دیگر، افزایش غلظت آلاینده ها در هوای شهرها به ویژه شهرهای بزرگ را به دنبال داشته است. کلانشهر تبریز نیز با این بحران شهری مواجه است.
شهر تبریز با دارا بودن جمعیت 1.6 میلیون نفری و مراکز صنعتی مهمی نظیر نیروگاه حرارتی، مجتمع پتروشیمی، پالایشگاه، ماشینسازی، تراکتورسازی، دهها کوره آجرپزی و... همچنین تردد روزانه 450 هزار خودرو و مصرف 1.2 میلیون لیتر بنزین، موقعیت توپوگرافی و عدم پراکنش موثر آلاینده ها، وارونگی دمایی هوا در فصول سرد سال، ریزگردهای فرا منطقه ای و محلی به عنوان یکی از هشت شهر آلوده کشور به شمار میرود.
عوامل اصلی آلودگی هوای کلانشهر تبریز
قدم اول برای کنترل و کاهش آلودگی هوا، شناسایی منابع آلاینده است. به این منظور و بر اساس مطالعات متعدد و پایش های مستمر انجام گرفته و شرایط زیست محیطی فعلی کلانشهر تبریز می توان عوامل اصلی آلودگی هوا را در موارد زیر خلاصه کرد:
منابع متحرک: تردد بیش از 450 هزار خودرو در سطح شهر و مصرف روزانه 1.2 میلیون لیتر بنزین به دلیل عدم توسعه موثر ناوگان حمل نقل عمومی راحت و قابل دسترس به ویژه ریلی، تمرکز مراکز تقاضای سفر در محدوده مرکزی شهر و افزایش ترافیک
منابع ثابت: صنایع و منابع خانگی و تجاری مانند صنایع عمده و بزرگ از جمله پالایشگاه، پتروشیمی، نیروگاه و تراکتور سازی و ماشین سازی و ... توسعه صنایع و کارگاهها و تمرکز آنها در حومه شهر
وارونگی دمای هوا در فصول سرد سال
ریزگردهای فرا منطقه ای و محلی
براین اساس، سهم منابع متحرک در آلودگی هوای کلانشهر تبریز 72 درصد و سهم منابع ثابت 28 درصد برآورد می شود. همچنین بر اساس طرح بررسی میزان هیدروکربن های فرار در هوای کلانشهر تبریز، 43.8 درصد سهم مربوط به حمل و نقل، 41.3 درصد سهم جایگاههای سوختگیری، 14.3 درصد سهم صنایع و 0.6 درصد سهم منابع خانگی و تجاری برآورد شده است.
مقایسه تحلیلی وضعیت کیفی آلودگی هوای کلانشهر تبریز در سال های 92 و 93
مقایسه نتایج داده های ایستگاههای 6 گانه سنجش آلودگی هوای مستقر در کلانشهر تبریز طی سال های اخیر، حاکی از بهبود وضعیت کیفی آلودگی هوا و کاهش50 درصدی تعداد روزهای ناسالم هوا در سال 93 نسبت به سال 92 است.
بررسی های کارشناسی در خصوص این تغییرات نشان دهنده تاثیر عوامل ذیل در کاهش 50 درصدی تعداد روزهای ناسالم آلودگی هوا است:
1. پیگیری اجرای مصوبه هیئت دولت در خصوص "مقابله موثر با آلودگی هوا در کلانشهرها" به خصوص توزیع بنزین یورو 4 که با ظرفیت 1.2 میلیون لیتر در روز، از نیمه دوم تیرماه 1393 در کلانشهر تبریز تولید و عرضه شد.
2. نظارت موثر اداره کل حفاظت محیط زیست استان بر واحدهای صنعتی و راه اندازی پایش شبانه واحد های صنعتی کلانشهر تبریز
سخن آخر
برای حفظ روند کاهش آلاینده های هوا و بهبود مستمر وضعیت کیفی هوای کلانشهر تبریز اولویت های زیر نیز می بایست پیگیری و اجرا شود:
1. تکمیل کمربند سبز کلانشهر تبریز
2. توزیع گازوئیل یورو 4 و گسترش توزیع بنزین یورو 4 در سطح استان
3. تامین سوخت گاز نیروگاههای استان به خصوص نیروگاه تبریز در کلیه فصول سال
4. تقویت و نوسازی ناوگان فرسوده حمل و نقل عمومی و تسریع اجرای طرح حذف خودروهای فرسوده
5. الزام اجرای برنامه معاینه فنی خودروها
6. مدیریت تقاضای سفر به منظور کاهش سفرهای درون شهری