آلودگیهایی که توسط انسان به محیط زیست، خصوصا آب، خاک و هوا وارد شده باعث تاثیرات بزرگی بر حیات روی کره زمین شده، تنوع زیستی را تهدید میکند و باعث بروز بیماریها و ناهنجاریهای زیادی در میان انسانها شده است. انباشت زبالهها، انتشار مواد رادیو اکتیو، آلودگی هوا، آلودگی آبهای سطحی و زیرزمینی و ورود سموم دفع آفات به زمینها به مواد خطرناک نمونههایی از انتشار آلودگیها به محیط زیست هستند.
چه شده؟
شاید مشهورترین اعتراض به آلودگی محیط زیست، کتاب «
بهار خاموش» نوشته
راشل کارسون باشد که در دهه ۱۹۶۰ میلادی به چاپ رسید. کارسون در این کتاب وضعیت ایالات متحده آن زمان را از نظر آلودگی به سموم دفع آفات شیمیایی را گزارش کرد و نسبت به گسترش استفاده از سموم دفع آفات مانند
د.د.ت و سموم با پایه
آرسنیک هشدار داد.
راشل کارسون
عمر کارسون چندان طولانی نبود و کمی بعد از چاپ کتابش بر اثر سرطان درگذشت اما بهار خاموش تبدیل به یکی از مشهورترین آثار محیط زیستی جهان شد. بسیاری بر این عقیدهاند که کارسون یکی از آغازگران جنبشهای محیط زیستی در جهان بود. کتابی که کارسون نوشته بود، باعث شد تا استفاده از د.د.ت در ایالات متحده و سپس در بسیاری از کشورها ممنوع شود.
به غیر از سموم دفع آفات کشاورزی، انواع دیگری از آلودگیها، حیات روی کره زمین را تهدید میکنند. به طور کلی، آلودگی عبارت است از ورود هرگونه مادهای که به طور طبیعی در یک محیط وجود نداشته باشد. مثلا به طور طبیعی در آبهای زیرزمینی، ترکیبات فلزات سنگین مانند جیوه وجود ندارد و ورود این ترکیبات به منبع آب به معنای وجود آلودگی است.
چه میشود
ورود آلودگی به عرصههای طبیعی و انسانساختاز دو جنبه میتواند تاثیر گذار باشد اولاً آنکه میتواند باعث تغییر در کارکرد اکوسیستم شود. مثلا کدورت آب یک برکه بر اثر وارد شدن آب آلوده به مواد رنگی میتواند جلوی ورود نور آفتاب را بگیرد و زندگی موجودات زنده موجود در آب را مختل کند. علاوه بر این برخی مواد برای موجودات زنده بیماریزا یا کشنده هستند و آلودگی محیطهای طبیعی به این مواد به طور مستقیم بر زندگی و سلامت گیاهان و جانوران و باکتریها و سایر اشکال حیات تاثیر میگذارد.
آلودگی خاک در بنگلادش
مثلا فلز جیوه، بر دستگاه عصبی موجودات زنده تاثیر میگذارد و یا باعث مرگ آنها میشود. مشهورترین بیماری ناشی از جیوه،
بیماری میناماتا است که اولین بار در شهر میناماتا در ژاپن مشاهده شد. بعدها مشخص شد که کارخانهای در این شهر ساحلی، پساب آلوده به جیوه خود را در دریا رها میکرد و همین مسئله باعث شیوع بیماری در آبزیان و گربههای این شهر شده بود. غذای غالب مردم در این شهر، ماهیها و غذاهای دریایی بود و به همین خاطر این بیماری به سرعت در بین مردم شیوع پیدا کرد.
یوجین اسمیت، عکاس مشهور امریکایی
مجموعه عکس تاثیرگذاری درباره میناماتا در دهه ۱۹۵۰ میلادی منتشر کرد که حساسیت زیادی را در جامعه بینالملل آن زمان به وجود آورد.
از مجموعه عکسهای یوجین اسمیت – بیماری میناماتا
بسیاری از طبیعتشناسان معتقدند که امروزه دیگر هیچ نقطهای روی کره زمین را نمیتوان یافت که از آلودگی در امان مانده باشد. از اعماق اقیانوسها گرفته تا قله کوهها و ارتفاعات بالای جو میتوان اثرات آلودگی را دید. حتی آلودگیهای ناشی از زبالههای فضایی و بقایای ماهوارههای فرسوده خارج از جو زمین نیز امروز تبدیل به یک آلودگی جدید شده است.
چه کنیم؟
پیش از هر چیز درباره کالاها و یا خدماتی که از آنها استفاده میکنیم، اطلاع کسب کنیم. بدانیم که آیا کالایی که میخریم از مواد آلاینده تشکیل شده یا آنکه در فرایند تولیدش مواد آلاینده در طبیعت رها شده و در نهایت اینکه بدانیم بعد از مصرف ما، آن کالا چه سرنوشتی خواهد داشت؟
درباره خدماتی که از آنها استفاده میکنیم هم به همین صورت باید حساسیت به خرج دهیم. مثلا ممکن است یک کاربر اینترنت در یک خانه با بهترین استانداردهای محیط زیستی زندگی کند اما بدون اینکه بداند، به دلیل استفاده از خدمات یک وبسایت، عامل انتشار حجم بزرگی از گازهای گلخانهای شود. مهمترین مثالی که در این زمینه میتوان از آن نام برد، تامین برق سرورهای فیسبوک به وسیله زغالسنگ بود. در سال ۲۰۱۰ صلح سبز
کمپینی اعتراضیرا علیه فیسبوک آغاز کرد و در نهایت بعد از ۲۰ ماه،
فیس بوک مجبور به تغییر منبع برق سرورهای خود به منابع انرژی تجدید پذیر و حذف نیروگاههای زغالسنگ شد.
همچنین باید درباره سرنوشت کالاهایی که از آنها استفاده میکنیم اطلاعات داشته باشیم. بسیاری از کالاهایی که ما استفاده میکنیم بدون کوچکترین تغییری به سایتهای دفن زباله میروند و در آنجا انباشته میشوند و باعث آلودگی خاک و منابع آب میشوند. سه اصل «بازکاهی» (Reduce)، «بازمصرف» (Reuse) و «بازیافت» (Recycle) را همیشه به یاد داشته باشیم. به این معنا که از مصرف گرایی بپرهیزیم و سعی کنیم زباله کمتری تولید کنیم، به جای آنکه دائما وسایل جدید خریداری کنیم، از وسایلی داریم حداکثر استفاده را کنیم و در نهایت وقتی وسایل غیرقابل استفاده بودند آنها را به چرخه بازیافت بسپاریم تا به وسایل جدید تبدیل شوند. قطعا در این کار تفکیک زبالهها بسیار مهم هستند.
درباره مصرف آب حداکثر دقت را داشته باشیم. منابع آب شیرین بسیار محدود هستند و کاهش آنها ما را با بحران آب روبرو کرده. وقتی از آب برای شستشو استفاده میکنیم و یا در کشاورزی گیاهان را آبیاری می کنیم یعنی بخش زیادی از آب را به مواد شوسنده یا سموم دفع آفات، کودهای شیمیایی و املاح خاک آلوده کردهایم. پس مصرف آب به معنای آلودهکردن آب است و هر چه آب بیشتری مصرف کنیم، منابع بیشتری از آب را آلوده کردهایم.
باید مراقب استفاده از سوختها باشیم چرا که باقیمانده فرایند سوختن آنها، گازهایی است که هوا را آلوده میکنند و به گرم شدن زمین دامن میزنند.
همیشه به خاطر داشته باشیم که هر عملی که ما در زندگی روزمره انجام میدهیم، بازخوردی در محیط زیست پیرامون و دور از ما دارد. در بسیاری از مواقع، این بازخورد با آلوده کردن بخشی از کره زمین همراه است پس باید همیشه به فعالیتهایی که میکنیم، توجه داشته باشیم.
سرباز زمین