رسیدن روزهای گرم تابستان مترادف است با افزایش حضور شهروندان در آب های دریا و رودخانه که این مهم افزایش آمار غرق شدن ها را نیز دنبال دارد.
این روزها گروهی از مردم ترجیح می دهند مناطقی که دارای دریا، رودخانه و به طور کلی فضایی برای شنا و آب تنی دارد را برای تفرجهای خانوادگی انتخاب کنند که عدم توجه به هشدارها درباره انتخاب محل های شنا، بعضا خاطراتی تلخ از غرق شدن افراد را برای خانوادهها همراه می سازد. آمارهای سازمان پزشکی قانونی کشور نشان می دهد که بیشترین حجم تلفات ناشی از غرقشدگی در هر سال مربوط به رودخانههاست به نحوی که در سال گذشته 6/26 درصد از کل موارد غرقشدگی در رودخانهها اتفاق افتاده است. هرچند عموم مردم تصور میکنند که بیشترین تلفات غرقشدگی مربوط به دریاهاست و شناگران عمدتاً در دریا جان خود را از دست میدهند، آمارهای سازمان پزشکی قانونی کشور بیانگر حجم بالای تلفات غرقشدگی در رودخانههاست.
به بیان دیگر در هر سال آمار تلفات رودخانهها در صدر تعداد فوتشدگان بر اثر غرقشدگی قرار میگیرد. به عنوان مثال در سال گذشته بر اساس آمارهای موجود بیشترین موارد مرگ بر اثر غرقشدگی در رودخانهها ثبت شدهاست. در این مدت 239 نفر شامل 199 مرد و 40 زن بر اثر غرقشدگی در رودخانهها جان باختهاند در حالیکه کل تلفات غرقشدگی در سال گذشته 898 نفر بودهاست.پس از رودخانهها محدودههای خارج از طرح دریا با 194 فوتی شامل 175 مرد و 19 زن بیشترین تلفات ناشی از غرقشدگی را داشتهاند.یادآور میشود آمار تلفات ناشی از غرقشدگی در محدوده ایمنسازی شده دریا تنها هفت مرد بوده است.بر اساس این گزارش آمار تلفات غرقشدگی طی سال گذشته در دریاچههای مصنوعی و سد 79 نفر در دریاچه طبیعی 27 نفر، استخر 125 نفر، کانال 83 نفر، چاه 29 نفر و سایر مکانها 115 نفر بوده است.
مهارت های شنا در رودخانه و دریا
شنا در دریا هرگز مشابه شنا در استخر نیست و علاوه بر دانستن فن شنا و داشتن مهارت زیاد، باید ویژگی های آب دریا را نیز شناخت. آب شور دریا در صورت برخورد با چشم، سوزش چشمی دردناکی ایجاد میکند و تمرکز شناگر را کاملاً از بین برده و او را در یافتن مسیر ساحل ناتوان میکند. در صورت ورود آب دریا به نای و ریه فرد، سرفههای شدیدی ایجاد میشود که عملاً شنا کردن را غیرممکن ساخته و شناگر کاملاً مستأصل میشود. ضربات امواج دریا، فرد را با خود به این سو و آن سو برده، تمام توان و انرژی وی را مستهلک میکند. گلآلود بودن آبهای ساحلی دریای کاسپی موجب میشود که حتی با عینک شنا هم نتوان در زیر آب چیز زیادی مشاهده کرد و مثلاً ناحیه کمعمق را از عمیق تشخیص داده یا فرد در حال غرق شدن را در زیر آب یافت. فردی که در چنین شرایطی به دام افتد، بسیار دشوار میتواند خود را از مهلکه نجات دهد. ضمناً مطابق یک اصل، برای شنای افراد بالغ در آبهای دریایی با عمق بیش از یک و نیم متر، نه تنها آنها باید فنون شنا را به خوبی بدانند بلکه لازم است به توان فیزیکی و استقامت بدنی بالای خود نیز اطمینان داشته باشند. حتی با وجود مهارت بالا و توان بدنی فوقالعاده، هنوز هم دریا جای امنی برای شنا نیست.
جریانهای ساحلی عامل مرگ شناگران
امواج دریا با حرکت به سمت ساحل همواره حجم زیادی از آب را به طرف خشکی منتقل میکنند. این حجم وسیع از آب باید دوباره به داخل دریا برگردد و برای این منظور در نقاطی از ساحل، به صورت تقریباً غیر قابل پیشبینی، درون آب دریا آبراهههایی به طرف دریا ایجاد میشود که در آن آب با سرعت زیادی بر خلاف جهت امواج (یعنی از سمت ساحل به سمت دریا) جریان مییابد. این جریانها کاملاً از امواج آب متفاوت بوده و به آنها جریانهای ساحلی، جریانهای شکافنده (Rip Currents) یا جریانهای مرگبار گفته میشود که در بسیاری از نقاط جهان و بهویژه در سواحل دریای خزر، تلفات جانی بسیاری را به بار میآورند.جریان شکافنده از بالا شبیه یک بادبزن دستی است که دسته آن به سمت ساحل و دهانه آن به سمت دریا است. دسته این بادبزن بیشترین قدرت را دارد و صرفنظر از اینکه شناگر چقدر شنا بلد است یا چقدر توان جسمی دارد، عملاً برگشت وی به سمت ساحل را غیر ممکن ساخته، او را سریعاً با خود به داخل دریا میکشاند. برای درکی بهتر از قدرت این جریان باید گفت که سرعت این جریان معمولاً از رکورد سرعت شنای المپیک نیز بالاتر است؛ به این معنی که حتی بهترین قهرمان شنای المپیک نیز نمیتواند بر خلاف آن شنا کرده و به طرف ساحل برگردد. عرض جریان شکافنده بین ۳ تا بیش از ۶۰ متر، و طول آن به داخل دریا بسیار متفاوت است .
نکاتی برای ایمنی بیشتر در شنا
چنانچه درون یک جریان شکافنده گرفتار شدید، نخست آرامش خود را حفظ کنید. دوم اینکه هرگز، هرگز و هرگز بر خلاف جریان شکافنده و به سمت ساحل شنا نکنید. این اقدام مرگبار منجر به خسته شدن کامل شناگر شده و شناگر از رمق افتاده به راحتی غرق خواهد شد. در عوض خود را روی آب نگه دارید؛ در این حال، اگر توان بدنی بالایی برای شنا دارید به صورت موازی با ساحل حرکت کرده و از مسیر جریان کاملاً خارج شوید و سپس به صورت مورب به سمت ساحل برگردید.یا اینکه برای خروج از جریان شکافنده، موازی با ساحل در عمق آب شنا کنید. در اعماق زیرین آب، جریان شکافنده قدرت کمتری دارد. لذا میتوان به این طریق از مسیر جریان فرار کرده، آنگاه از آب عمیق به آرامی و به صورت مورب به سطح بازگشت و به صورت مورب به ساحل برگشت.
دقت کنید که این روش نیازمند توانایی حبس نسبتاً طولانی تنفس است.اگر هم توان بدنی معمولی دارید هم جهت با جریان به سمت دریا حرکت کنید. معمولاً جریان پس از طی چندین متر تا چند ده متر، قدرت خود را از دست میدهد.
در اینجا میتوانید بهصورت موازی با ساحل از جریان فرار کرده و پس از طی چندین متر و دور شدن از جریان، ابتدا نفس بگیرید، سپس تقاضای کمک کنید و بعد به صورت مورب به سمت ساحل برگردید. اگر تشخیص دادید که کمکی به شما نخواهد رسید و باید با توان خود به طرف ساحل برگردید، همراه با امواج خود را به ساحل برسانید. هنگامی که امواج بزرگ به سمت شما میآیند، چند ثانیه نفس بگیرید و حدود یک متر زیر آب بروید تا از ضربه موج در امان بمانید. توجه داشته باشید که ممکن است دوباره درون جریان شکافنده دیگری گرفتار شوید. در این هنگام نیز شک نکرده و اجباراً همراه آن به سوی دریا برگردید ولی مجدداً طبق اصول پیشگفته به سمت ساحل بازگشت کنید.