بنا بر آخرین اعلام رییس اداره کنترل بیماریهای مشترک میان انسان و دام وزارت بهداشت، تعداد مبتلایان تب خونریزیدهنده کریمه کنگو از ابتدای امسال به ٩ نفر رسیده که تا امروز ٣ نفر آنها بر اثر شدت بیماری فوت کردهاند و بنا بر گزارش وزارت بهداشت، مبتلایان به علت تماس با دام آلوده مبتلا شدهاند. بیماری تب خونریزیدهنده کریمه کنگو که به گفته مسعود مردانی، عضو کمیته کشوری تبهای خونریزیدهنده، به یکی از بیماریهای بومی کشور تبدیل شده، هر سال جمعیت قابل توجهی از فعالان عرصه خرید و فروش دام زنده، ذبح دام و بستهبندی و عرضه گوشت قرمز را در معرض خطر قرار میدهد. تب خونریزیدهنده کریمه کنگو که عمر ورود و شناسایی ویروس آن در کشور به کمتر از ١٥ سال میرسد، قابل ریشه کنی نیست زیرا منبع اصلی جابهجایی ویروس بیماری – کنههای هیالوما - با تخم گذاری، ویروس را از نسلی به نسل دیگر منتقل میکنند و از آنجا که امکان حذف صد درصدی کنهها حتی با سمپاشی هم به دلیل مقاوم شدن کنهها در مقابل سموم وجود ندارد، بنابراین، تب خونریزیدهنده کریمه کنگو هم قابل حذف نیست.
البته طی روزهای گذشته، محسن اعرابی؛ معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مازندران که اتفاقا ٣ نفر از مبتلایان هم از اهالی این استان بودهاند، در گفتوگو با فارس گفته بود که ویروس کنه باید با سمپاشی دامها از بین برود اما دامپزشکی به دلیل کمبود اعتبار در سالهای قبل موفق به از بین بردن کنهها نشد که همین موضوع مشکلاتی را در استان ایجاد کرد.
با این حال محمد رضا شیرزادی؛ رییس اداره کنترل بیماریهای مشترک میان انسان و دام وزارت بهداشت روز گذشته هشدار داد که به علت خطر بالای تماس با دام و ابتلا به بیماری، به خصوص بر اثر ذبح غیربهداشتی و غیرقانونی دام در مناطق روستایی، روستاییان هنگام تماس با دام از کندن کنههای روی بدن دام، خودداری کنند. همچنین لباسهای خود را نیز پس ازخروج از اصطبل و محل نگهداری دامها تعویض کنند و دست و صورت خود را با آب وصابون بشویند. ذبح دام هم باید در کشتارگاه صورت گیرد و ذبح کنندگان نیز از وسایل حفاظتی استفاده کنند.
تب کنگو بیماری بومی ما شده است
مردانی که حدود ١٢ سال قبل نخستین مورد ابتلای انسانی تب خونریزیدهنده کریمه کنگو را در کشور – شهرکرد – شناسایی و گزارش کرده در گفتوگو با «اعتماد» ضمن ابراز نگرانی شدید از شیوع هرساله این بیماری در توضیح جزییات این بیماری میگوید: «تب خونریزیدهنده کریمه کنگو یک بیماری شناخته شده در کشور است که هر سال با شروع تابستان و از اردیبهشت و خرداد و تا پایان فصل گرما با شیوع و موارد ابتلا مواجه میشویم و هر سال هم بیشترین شیوع در استان سیستان و بلوچستان به علت واردات دام از افغانستان و پاکستان مشاهده میشود اگرچه در سایر نقاط کشور هم موارد ابتلا را مشاهده کردهایم.»
وی ضمن اشاره به فوت یک بیمار مبتلا در ساری تاکید میکند: «بیمار احتمالا سابقه تماس با دام، بافت یا خون انسان یا حیوان آلوده را داشته یا مورد گزش کنه حامل ویروس قرار گرفته است. بعد از ورود ویروس به بدن انسان، علائمی مشابه آنفلوآنزا و بدن درد و تب و عرق ایجاد میشود. در بدن بیمار بثورات جلدی ظاهر میشود و با کاهش پلاکتهای خون، خونریزی از دستگاه گوارش - به صورت استفراغ خونی - لثه، بینی و دستگاه تناسلی زنانه آغاز میشود و بیمار دچار ادرار خونی و ضایعات پوستی وسیع در سطح اندامها میشود. خونریزی شدید، مرگ را به دنبال دارد اما در صورت تشخیص به موقع، قرص خوراکی ریباویرین (داروی مورد استفاده برای مبتلایان هپاتیت که نخستین بار متخصصان ایرانی موفق به کشف تاثیر آن در درمان تب خونریزیدهنده کریمه کنگو شدند) به صورت رایگان به مبتلایان داده میشود که بهبودی در پی دارد.»مردانی امکان ریشهکنی بیماری را تایید نمیکند و معتقد است که رسوخ ویروس در کنه، مقابله و قدم گذاشتن در مسیر ریشهکنی را بسیار دشوار کرده است اما اطمینان میدهد که مصرف هر نوع لبنیات موجب بیماری نخواهد شد و خرید گوشت قرمز از قصابیها هم جای هیچ نگرانی ندارد و میگوید: «کنهها با گرم شدن هوا در پوست حیوان لانهگزینی میکنند و به حرکت در میآیند. ویروس تب در خون گوسفند به وفور وجود دارد اما ٢٤ الی ٤٨ ساعت بعد از ذبح و جمود نعش، ویروس از بین میرود و بنابراین، خرید گوشت از قصابیها که در واقع گوشت بیات شده را عرضه میکنند هیچ مشکلی ندارد.»
آخرین اوج شیوع، سه سال قبل
از اوایل دهه ٨٠ که نخستین موارد ابتلای انسانی تب خونریزیدهنده کریمه کنگو در کشور شناسایی شد تا امروز، سه موج گسترده ابتلا در کشور اتفاق افتاده است، سال ١٣٨٩ در پی ابتلای ١١٤ نفر، ١٤ بیمار هم بر اثر شدت بیماری فوت کردند. همچنین سال ١٣٩٠، در پی ابتلای ٧٩ نفر، ١٤ بیمار بر اثر شدت بیماری فوت کردند. آخرین موج گسترده شیوع بیماری هم در سال ٩١ اتفاق افتاد که دامنه شیوع بیماری حتی تا شهرهایی مانند رفسنجان که چندان به پرورش دام هم شهره نبودند کشیده شد. اما مسوولان وزارت بهداشت تاکید دارند که در تمام این سالها، بیشترین شیوع و میزان ابتلا در استان سیستان و بلوچستان گزارش شده که علت این تاکید، بازمیگردد به اینکه دو کشور همسایه شرقی ایران؛ افغانستان و پاکستان، منبع بازتولید تب خونریزیدهنده کریمه کنگو هستند که به علت فقدان نظام بهداشت و درمان مناسب، پایش بیماریهای دام، سیستم ثبت بیماری و روشهای پیشگیرانه یا مداوای سریع کانون اصلی انتقال بیماری به ایران هستند و قیمت ارزان دام در این دو کشور سبب شده که مسیر قاچاق دام از مرزهای شرقی برای فعالان واردات غیر قانونی دام هموار شود. چنانکه بنا بر آمار وزارت جهاد کشاورزی، میزان تولید سالانه گوشت قرمز، حدود ٨٠٠ هزار تن است که ١٠٠ هزار تن هم به عنوان مابقی نیاز، با واردات از معابر رسمی جبران میشود اما اخبار غیررسمی حاکی از آن است که شهرستان زابل در استان سیستان و بلوچستان، یکی از مهمترین پایگاههای آمد و شد قاچاقچیان دام است که دام زنده را از افغانستان و پاکستان وارد میکند و گوشت دام ذبح شده یا دام زنده را به اقصی نقاط کشور حمل میکند که گردش کار این قاچاقچیان طی سالهای گذشته حدود ٣٠٠ الی ٧٥٠ هزار راس دام زنده قاچاق برآورد شده است.
در حالی که چندی قبل هم رییس سازمان دامپزشکی کشور معضل واردات دام به صورت قاچاق به دلیل افزایش قیمت دام در داخل کشور و ارزانی آن در کشورهای همسایه را تایید کرد، همسایه شمال غربی ایران؛ ترکیه هم در مظان اتهام قرار دارد زیرا شمال ترکیه، محل مناسبی برای فعالیت کنه هیالوماست هرچند که این کشور طی سالهای گذشته با اجرای نظام پایش بیماریهای دام، مانع از شیوع گسترده بیماری شده است. اما جمهوریهای تازه استقلال یافته همجوار با خطه شمال کشور هم از مشکل مشابه افغانستان و پاکستان در مجهز نبودن به نظامهای پایش و ثبت و درمان سریع بیماریهای دام رنج میبرند اگرچه قاچاق دام از مرزهای شمالی و غربی چندان مورد تایید مسوولان دامپزشکی و وزارت بهداشت نیست.
توصیههای دامپزشکی برای پیشگیری از تب کریمه کنگو
سازمان دامپزشکی کشور روز گذشته با صدور اطلاعیهای به مردم و بهخصوص، گروههای در معرض خطر همچون دامداران، کارکنان کشتارگاهها، قصابان، کشاورزان، روستاییان و عشایر که با دام سروکار دارند، برای پیشگیری هرچه بیشتر از ابتلا به تب خونریزیدهنده کریمه کنگو چنین توصیه کرد: «خودداری از کشتار دام در خارج از کشتارگاهها، رعایت اصول بهداشتی و استفاده از وسایل حفاظت فردی توسط کارکنان زنجیره کشتار، انتقال وعرضهکنندگان گوشت، نگهداری لاشه حداقل به مدت ۲۴ ساعت پس از استحصال در اتاق سرد در کشتارگاه، خودداری از خرید گوشتهای بدون مهر دامپزشکی، خودداری از مصرف گوشت تازه (گوشت خریداری شده باید به مدت حداقل ۲۴ ساعت در یخچال صفر تا چهار درجه سانتیگراد، نگهداری و سپس مصرف شود)، خودداری از مصرف جگر به صورت خام (جگر خریداری شده باید به مدت حداقل ۴۸ ساعت در یخچال صفر تا چهار درجه سانتیگراد، نگهداری و سپس، مصرف شود)، استفاده از دستکش، هنگام خرد کردن گوشت در مراکز عرضه و نیز منازل، اجتناب کودکان و روستاییان و دامداران از بازی با کنههای ماده تخمریزی کرده، خودداری از جدا و له کردن (کشتن) کنهها توسط شیردوشان و دامداران، خودداری از پشمچینی دامها بدون استفاده از تجهیزات و لوازم ایمنی و حفاظت کننده، اجتناب از استراحت در مراتع و کوهستانها بدون رعایت استفاده از وسایل ایمن، سمپاشی منازل و اصطبلهای روستایی جهت کاهش جمعیت کنهها».