از چند دهه گذشته دانشمندان و پژوهشگران عرصه محیط زیست نسبت به تغییرات آبوهوا هشدارهای جدیای به جهانیان خاصه به تصمیمگیرندگان سیاسی جهان میدهند. با این حال بسیاری از کشورها خاصه کشورهای کمترتوسعه یافته توجه چندانی به این مساله مهم نداشتند حتی در برخی از کشورها افرادی بودند که از عینک ایدئولوژی به آن نگاه کرده و از ریشه و اساس آن را نفی میکردند. اما شرایط زیستمحیطی امروز باعث شده کمتر کسی نسبت به این هشدارها بیتفاوت باشد.
در مورد ایران کارشناسان داخلی و خارجی سالهای بسیاری است که هشدارهای جدیای را نسبت به مقوله تغیییرات محیط زیست به خصوص در زمینه آب و خاک داده و لزوم توجه بیش از پیش به آن را ضروری عنوان نمودهاند. اما در طول این سالها هیچگاه مساله محیط زیست به عنوان مسالهای حیاتی و جدی مورد توجه قرار نگرفته است. به همین دلیل امروزه شاهد پدیدههایی همچون ریزگردها و خشکسالیهای طولانی و متوالی در سراسر مناطق کشور هستیم که در طول تاریخ کمتر نشانههایی از آن یافت میشود. همواره در طول تاریخ، فلات ایران، کشاورزی و دامداری پویایی داشته است که نشان میدهد اگر به این منطقه توجه کافی انجام شود در آینده کمتر مورد تهدید قرار خواهد گرفت اما از سویی دیگر به دلیل قرار گرفتن ایران در منطقه خشک و نیمه خشک، لزوم توجه جدی به مسائل زیست محیطی احساس میشود که در صورت نادیده گرفتن آن ممکن است این منطقه در طول مدت زمانی کم به منطقهای خشک و بیایانی تبدیل شود. درگیر شدن بخش عمدهای از این منطقه به پدیده بیسابقهای مثل ریزگردها صدایی رساتر از هر آژیر خطر را به گوش میرساند.
برای آنچه که در بالا گفته شد یعنی پدیده تغییرات زیست محیطی امروزه در جهان از سوی کارشناسان نسخههای زیادی پیچیده میشود. در ایران هم کارشناسان زیادی در این حوزه به صورت جدی وارد عمل شده و راههایی را برای مقابله با آن طراحی میکنند و به نظر میرسد که در بین مسولین لزوم توجه بیشتر به آن نمود بیشتری پیدا کرده هرچند که هنوز در اولویتهای اصلی کشور قرار نگرفته است. با این حال اگر کلیه منابع داخلی در اختیار مقابله با تغییرات زیست محیطی قرار گیرند به نظر نمیرسد به تنهایی کافی باشند.
میتوان گفت امروزه اگر کشوری تنها در یک موضوع باشد که نتواند به تنهایی در برابر آن مقابله کند آن مساله، بدون شک مقابله با تغییرات محیط زیست میباشد. در اجلاس سال جاری سران هفت کشور صنعتی جهان موسوم به G7 سه مساله مهم مورد بررسی قرار گرفت که یک از آنها تهدید ناشی از تغییرات آب و هوایی بود که در کنار دو موضوع جنگ طلبی روسیه در اوکراین و افراطی گری مورد بررسی قرار گرفت.
این اهمیت زمانی بیشتر نمود میکند که به یاد آوریم تنها یک سال از خروج روسیه از G8 میگذرد و هنوز از تنشهای مربوط به آن که حاصل بحران اکراین بوده کاسته نشده و خطر تروریسم داعش هم که روز به روز افزایش پیدا میکند. با این حال موضوعاتی به این مهمی هم باعث نشدند که هفت کشوری که نزدیک به هفتاد درصد اقتصاد دنیا را در اختیار دارند و در الگوهای زیست محیطی خطر کمتری نسبت به سایر نقاط دنیا دارند، نسبت به موضوع تغییرات محیط زیست توجه نشان ندهند.
به نظر میرسد که فارغ از اختلافات و تنشهایی که ایران با کشورهای منطقه و قدرتهای جهانی دارد میتواند با استفاده از دیپلماسی در عرصه محیط زیست ارتباطات پویایی با آنها برقرار کرده که با استفاده از آن نه تنها به مقابله با تهدیدهای آن بپردازد بلکه میتواند با استفاده از این ابزار دیپلماسی حتی به کاهش تنش با همسایگان که هم از اصول قانون اساسی کشور و هم از لوازم اصلی توسعه پایدار است هم بپردازد. که این امر بدون شک در راستای منافع ملی کشور هم خواهد بود.
در آخر لازم است گفته شود آنچه که در بلند مدت و حتی در کوتاه مدت باید در سپهر سیاسی ایران خاصه در عرصه دیپلماسی کشور مورد توجه جدی قرار بگیرد این است که تهدید ناشی از تغییرات محیط زیست اگر از داعش بیشتر نباشد کمتر نخواهد بود.