تعریف آلاینده :
هر ماده یا انرژی ناشناس برای طبیعت که به مقدار بیش از حد ظرفیت طبیعی برای محیط باشد و به تبع آن توازن را در محیط برهم بزند را آلاینده گویند .
طبقه بندی آلایندهها :
الف - بر اساس پایداری
۱- آلایندههای قابل تجزیه: عمدتاً آلایندههای آلی قابل تجزیه میباشند
۲- آلایندههای قابل پخش: مانند آلودگیهای حرارتی
۳- آلایندههای پایدار: مانند انواع فلزات سنگین ، PcBs و سموم ارگانو کلره
۴- آلایندههای جامد: مانند انواع زبالههای جامد مثل پلاستیک و مواد پلیمری
ب – بر اساس منشاء
۱- آلایندههای با منشاء خشکی : مانند انواع فاضلابهای شهری، صنعتی و کشاورزی
۲- آلایندههای با منشاء دریایی : مانند آلایندههای ناشی از تخلیه آب توازن کشتیها، اکتشافات ، استخراج و دیگر فعالیتهای صنعتی در دریا
۳- آلایندههای با منشاء اتمسفری : مانند ذرات معلق با منشاء طبیعی و مصنوعی
پ - بر اساس ماهیت
۱- آلایندههای بیولوژیکی : مانند آلودگیهای باکتریایی ، قارچی ، ویروسی و حتی گونههای مهاجم
۲- آلایندههای شیمیایی : شامل آلایندههای آلی ، معدنی و رادیواکتیو
۳- آلایندههای فیزیکی : مانند آلودگیهای حرارتی ، صوتی و کدورت
چه عواملی موجب آلودگی دریا ها می شود ؟
در گذشته چنین تصور می شد که دریا ها آنقدر وسیع هستند که انسان نمی تواند به آن ها آسیب برساند . اما امروزه دریاها به محل دفن ضایعات و زباله های ناشی از فعالیت های انسانی مبدل شده است . دو مشکل آلودگی دریاها و صید بی رویه ماهی ها حیات دریاها را به خطر انداخته است ؛ به عنوان مثال ، ۴۵% آلودگی دریای شمال (انگلستان ) ناشی از موادی است که رود راین در مسیر خود از کشورهای اروپایی جمع آوری می کند و به دریا میریزد . امروزه فعالیت مریوط به استخراج نفت از کف دریاها نیز آلودگی آن ها را تشدید کرده است .
راه حل ها :
به طور کلی برای مقابله با آلودگی رودها و دریا ها سه راه حل وجود دارد:
۱- کاهش ورود مواد آلاینده به داخل آب
۲- انتقال منابع آلوده کننده به نقاط دورتر
۳- پاکسازی رودها از آلاینده ها
اهرم های پیشگیرانه جهت جلوگیری از آلودگی دریاها :
– کنوانسیونهای بین المللی : مانند کنوانسیون لندن
– کنوانسیونهای منطقهای : مانند کنوانسیون های کویت و تهران
– قوانین و مقررات ملی : مانند انواع استانداردها و دستورالعملها
– راهکارهای اجرایی : مانند استفاده از اهرم های سازمان حفاظت محیط زیست، سازمان بنادر و دریانوردی و … برای پیشگیری و مقابله با آلودگیهای دریایی
انواع آلاینده های دریاها:
آلودگی نفت: سالانه ۶۰ میلیون بشکه نفت وارد آب اقیانوسها می شود اما در اخبار صحبتی از آن به میان آورده نمی شود. چرا که این نفت طی یک فرایند طبیعی از لایه های سنگی نفت خیز به داخل آب اقیانوسها تراوش می کند . اما نگرانی که وجود دارد این است که سالیانه ۳۷ میلیون بشکه نفت به داخل آب اقیانوسها نشت می کند.
۳۶۳میلیون گالن: زهکشی
بیشتر مواد زائد نفتی شهری و صنعتی وارد آب اقیانوسها شده و آنها را آلوده می کنند. مثل مواد زائد حاصل از سوخت روغن موتور.
۱۳۷ میلیون گالن : حفاظت و نگهداری
سالانه بر اثر نظافت کف کشتی ها و دیگر اقداماتی نظی این میلیون ها بشکه نفت وارد حوزه های آبی کشتی رانی می شود.
۹۲ میلیون گالن : گازهای آلاینده
آلودگی هوا ناشی از خودروها و فعالیت صنایع، سالانه صدها تن هیدروکربن وارد آب اقیانوسها می کند. میزان آلایندگی خودروها بسیار بالاست. با حرکت اتومبیل مشاهده می کنید دود زیادی از عقب خودرو خارج می شود. باران این آلاینده ها را شسته و به شکل باران اسیدی درمی آورد که موجب آلودگی آب اقیانوسها و مرگ ماهیها و سایر موجودات دریایی می شود.
۳۷ میلیون گالن : نشت عظیم نفت
تنها ۵ درصد از آلودگی اقیانوسها مربوط به تصادفات تانکرهای بزرگ هستند اما نشت ۳۷ میلیون بشکه می تواند تا مایل ها به حیات ساحلی و دریا لطمه وارد سازد.
۱۵ میلیون گالن : حفاری ساحلی
این حفاری می تواند منجر به آلودگی اقیانوسها شود.
بدیهی است که نوع اقلیم تاثیر شگرفی بر گیاهان و جانوران محیطهای طبیعی ، اقیانوسها و فعالیتهای بشری نظیر کشاورزی و … دارد که چگونگی این تاثیر بستگی به آن دارد که میزان تغییرات اقلیمی چقدر باشد و با چه سرعتی اتفاق بیافتند و چگونه این محیط بتواند خود را با شرایط جدید وفق دهد. گرم شدن کلی زمین بخشهای مختلف اقیانوسها را تحت الشعاع قرار می دهد. این پدیده موجب می شود آب اقیانوسها بالا بیاید واین جزایر همراه با گیاهان ، جانوران و حتی خانه های مردم و ساکنان آن به زیر آب برده شوند. از سوی دیگر رخداد این پدیده موجب گرم تر شدن آبهای اقیانوسی می گردد که بر اثر آن جلبکها که غذای تشکیل دهنده برخی انواع ماهیان هستند ، از بین می روند و با مرگ این ماهیها جانورانی که از آنها تغذیه می کردند دچار مشکل شوند و همین امر باعث ایجاد اختلال در زنجیره غذایی می گردد.
دفع زباله: دفع زباله درواقع دور ریز مواد سمی نظی زباله های انسانیف فاضلابها و مواد پلاستیکی به داخل آب اقیانوس ها می باشد. بسیاری از زباله هایی که در اوایل دهه ۱۹۹۰ به آب اقیانوسها ریخته شدند هنوز وجود دارند. یک از دلایل عمده ای که باعث ایجد این نوع آلودگی می گردد آن است که با بارش باران آب از کانالهای فاضلابی شهر سرریز می کند و آلاینده های موجود در فاضلابها وارد رودخانه ها و دریاهاو به دنبال آن اقیانوس ها شوند که این امر منجر به مرگ گیاهان و جانوران می شود ( برای مثال حلقه های پلاستیکی که در دور گردن جانوران را گرفته و باعث خفگی می شود).
فاضلاب: فاضلاب ، آب باران زهکشی شده است که معمولا به آب رودخانه ها ،دریاچه ها و اقیانوسها ختم می شود. برای کاهش آلودگی ناشی از این آبها ضروری است مطمئن شویم آبی که به اقیانوسها می ریزد فاقد مواد آلاینده است چرا که حتی اگر مقدار این مواد کم باشد باز هم به محیط لطمه خواهد زد. برای کاهش اثرات منفی این مواد بر روی سلامتی انسانها می باید مقدار Waste Water را مدنظر داشته باشیم.
آلودگی ناشی از کشت و زرع: مواد شیمیایی که برای از بین بردن حشرات و جانوران موذی به کار می روند ،کودهای شیمیایی و مواد شیمیایی یا طبیعی که برای رشد بهتر محصولات در کشاورزی مورد استفاده قرار می گیرند از جمله دیگر آلاینده ها به شمار می روند. با بارش باران مواد شیمیایی کودها و آفت کشها شسته و در نهایت وارد آب اقیانوسها می شوند. یک راه برای کاهش آلودگی ناشی از این کودها و حشره کش ها این است که بدانید که به چه میزان می باید از آنها استفاده کنید.
آلودگی کشتی ها: آلاینده های شیمیایی نظیر گازوئیل از طریق اگزوز موتور کشتی های در حال حرکت وارد آب اقیانوسها شده و باعث آلودگی این آبها و مرگ جانوران دریایی می گردد.