بسم الله الرحمن الرحیم
محضر مبارک رهبر معظم انقلاب اسلامی
حضرت آیتالله خامنهای مدظله العالی
با حمد و سپاس به درگاه الهی و اهدا سلام و تحیات، فرصت را مغتنم شمرده مراتب تشکر خود را از بیانات حضرتعالی در جمع مسئولان محیط زیست درخصوص ضرورت حفاظت از محیط زیست ابراز میداریم. بیگمان سخنان حضرتعالی در 17 اسفند 1393 امیدها را در دل متخصصان، دلسوزان و عاشقان محیط زیست ایران را زنده کرد. امروز امیدوارتر و شجاعتر از گذشته و در سایه هدایت و حمایت حضرتعالی، از توسعه پایدار و عاقلانه که در آن حقوق محیط زیست رعایت شود، دفاع خواهیم کرد. این سخنان، در حالی که مشکلات محیط زیست از هر سو ما را در بر گرفتهاند، زنگ خطر و هشداری بود برای همه مسئولان و پس از آن تکتک مردم این سرزمین تا در شمار کسانی نباشند که بر شاخه نشسته و بن میبرند. در ضمن، حال که سخنان حکیمانه و نقدهای منصفانه حضرتعالی بر مدیریت محیط زیستی کشور امید بیشتری در دلها ما شعلهور ساخته است، اجازه میخواهیم تا مختصری از آنچه را سالها گفتهایم و پاسخی درخور نشنیدهایم، و در نتیجه عاقبت آن شده است که محیط زیست در مرز بحران قرار گیرد و حضرتعالی لب به نقد بگشایید، با شما بازگوییم تا شاید توجه بیشتری برانگیزد و تأکیدات و اوامر حضرتعالی چارهساز شود.
جایگاه و شأن سازمان حفاظت محیط زیست
سازمان حفاظت محیط زیست در شرایطی باید بر 1648195 کیلومتر مربع مساحت این سرزمین کهن و غنی حکمرانی محیطزیست را اعمال کند که همواره ضعف جایگاه سیاسی و نقصان حیرتانگیز در بودجهها و امکانات آن مشهود بوده است. این سازمان باید با رقم بودجهای کمتر از 200 میلیارد تومان بر کردار محیطزیستی سازمانهایی نظارت کند که هزینه یکی از پروژههای کوچک یا متوسط آنها که اتفاقاً مخرب محیط زیست نیز هستند نظارت کند. در حالی که هزینه ساخت برخی از سدهای کشور قریب به 3 هزار میلیارد تومان است، سازمان محیط زیست برای تضمین کیفیت حکمرانی محیط زیستی کشوری وسیع متکی به 200 میلیارد تومان بودجه است. عجیب آنکه برخی تصمیم میگیرند این سازمان با همین اندازه را نیز در وزارتخانههای دیگر ادغام کنند و برای همیشه قدرت نظارتی آنرا از سر راه بردارند. حرکت در مسیر درستی که حضرتعالی در 17 اسفند ترسیم کردید با فروپاشاندن سازمان حفاظت محیط زیست و تقلیل شأن آن امکانپذیر نیست و عدهای درست برخلاف بیانات حضرتعالی به دنبال تضعیف این سازمان هستند.
بیتوجهی به ارزیابی محیط زیستی
سالیان زیادی است که ارزیابی محیط زیستی پروژههای عمرانی در این کشور صورت میگیرد. هر سد، جاده، کارخانه یا تأسیسات دیگری ارزیابی محیط زیستی انجام میشود. اما مسأله این است که یا خود مجری و پیمانکار پروژه ارزیابی محیط زیستی انجام میدهد که در نهایت به دنبال تأیید پروژه است، یا گروههایی غیرمستقل و تحت فشار انجام میدهند که نتیجه آن نیز مشخص است. معدود ارزیابیهای محیط زیستی علمی و دقیق و سالم نیز اجازه انتشار نمییابند و منشأ اثر نمیشوند. این ارزیابیها زمانی منشأ اثر خواهند شد که نه توسط کارفرمای پروژهها انجام گیرند و نه ارزیابها تحت فشار باشند. به علاوه انتشار گزارشهای ارزیابی در دنیای اینترنتی شده امروزی، راهی به سوی پاسخگو کردن کارفرماها و مجریان پروژههاست، اما کماکان ارزیابیها با مخفیکاری صورت میگیرند و منشأ اثر نمیشوند.
ذهنیت «حفظ محیط زیست» یا «توسعه اقتصادی»
زجرآورترین ذهنیت عمده مسئولان در کشور این است که تصور میکنند محیط زیست و توسعه با یکدیگر سازگار نیستند. صریح اینکه واقعاً بر این باورند که کارخانه و درخت، تأمین آب و جنگل، کشاورزی و مرتع، سکونت شهری و فضای طبیعی در کنار یکدیگر نمیتوانند قرار بگیرند. هر هشدار محیط زیستی به ضدیت با توسعه تعبیر میشود و منتقدان را به هزار و یک اتهام میرنجانند. دلسوزان محیط زیست نیز از قدرت سازمان و اختیارات حقوقی برای متوقف کردن یا اصلاح پروژههای ناسازگار با محیط زیست برخوردار نیستند.
محیط زیست و مطامع سیاسی
دردآور است اما جز با حضرتعالی که دغدغه محیط را چنین آشکار بیان داشتهاید با چه کسی بگوییم که محیط زیست قربانی طرحهای برخی مسئولان سیاسی میشود تا پروژههای ماهیتاً سیاسی و رأیآور خود را اجرا کنند؟ با چه کسی بگوییم که بار عمده وعدههایی که ثمرات سیاسی برای گروهها و افراد دارد بر پشت نحیف محیط زیست ایران بار میشود؟ با که بگوییم که سدهای بیآب، جادههای بیتردد، کارخانههای فولادی که بد جایابی شدهاند و جز فشار بر منابع آبی ثمری ندارند، پلهایی که به جای توسعه سیستمهای حمل و نقل پایدار نظیر مترو ساخته میشوند، جادهها و تأسیساتی که از میان جنگلهای چندمیلیون ساله ساخته میشوند، و طرحهای گردشگری ناپایدار برای فرونشاندن عطش سیاسی گروهها و افراد طراحی و اجرا میشوند؟
توسعه ناپایدار و نامتوازن کشاورزی
متأسفانه کشور دچار تأکید نامتوازن و ناپایدار بر کشاورزی است. حیرتآور آنکه در همه سالیان گذشته آنچه بیش از هر چیز مد نظر قرار گرفته و در آمارها بیان شده، آمار افزایش تولید است؛ اما مسئولان نگفتهاند که این افزایش به مدد بهبود تکنولوژی کشاورزی، کارآمدتر کردن زنجیره تولید تا مصرف محصولات کشاورزی، تقویت نیروی انسانی شاغل در بخش کشاورزی و ارتقای دانش در این بخش صورت گرفته، یا به مدد تأمین و مصرف آب بیشتر در سرزمینی کمباران و زیر کشت بردن اراضی بیشتر صورت گرفته است. بیگمان اگر در دو دهه گذشته هر سال اندکی به بهرهوری آبیاری و برداشت محصول افزوده شده بود، چالش بزرگ آب به تعبیر حضرتعالی برای کشور ایجاد نمیشد و فرسایش خاک – که شوربختانه رتبه اول جهان را در آن کسب کردهایم – سبب پیدایش بخشی از بحران ریزگردها نمیشد.
رهبر معظم انقلاب، حضرت آیتالله خامنهای، آمارزدگی بلای دامنگیر کشور شده است و مسئولان آگاهانه از بیان اینکه افزایش تولید کشاورزی یا افزایش تولید فولاد و هر محصول دیگری به قیمت چه میزان ظرفیتهای اکولوژیک نظیر آب و خاک تمام شده است طفره میروند. دردآور است که حضرتعالی بر اقتصاد مقاومتی تأکید میکنید و نابودی ظرفیتهای اکولوژیک کشور بنیانهای مقاومت مردم این سرزمین را ریشهکن میکنند. چگونه ملتی میتواند با از دست دادن منابع آب، فرسایش خاک، و آلودگی گسترده هوا و از میان رفتن تنوع زیستی مقاوم باشد؟ جالب آنکه گاه همین دستآوردهای مخرب محیط زیست به عنوان محصولات اقتصاد مقاومتی به مردم معرفی میشوند.
اصرار بر روشهای نادرست گذشته
اگر روشهای توسعه اقتصادی ما در گذشته درست بودند و سیاستهای کلی نظام در زمینههای اقتصادی، منابع آب و تأکید قانون اساسی بر حفظ و صیانت محیط زیست به درستی رعایت شده بود، امروز قصه غمبار محیط زیست بر زبان حضرتعالی جاری نمیشد. اما دستگاه اداری و اقتصادی کشور بر تکرار همان روشهای نادرست گذشته تأکید دارد. در حالی که وزیر محترم نیرو سدسازی در حوضه دریاچه ارومیه و بارگذاری بیش از اندازه بر منابع آب این حوضه برای گسترش کشاورزی را اشتباهی آشکار میخوانند، هنوز مطالعه و ساخت سدها در این حوضه ادامه دارد. در حالی که جایابی نادرست و آمایش نادرستتر صنایع فولاد در کشور آشکار شده و زایندهرود از فشار فراتر از ظرفیت اکولوژیک آن به زانو درآمده است، توسعه صنایع و کشاورزی در حوضههای بحرانی ادامه دارد. در حالی که به واسطه تغییرات آب و هوایی، ناکارآمدی نگهداشت آب در سطح آشکار شده و چالش بزرگ سدهای خالی نمایان شده است، هنوز بر ساخت سدها تأکید میشود، و در حالی که کشاورزی کمبهره و آببر سبب بحران سفرههای زیرزمینی و خلق ریزگردها شده است، کماکان بر توسعه کشاورزی به هر قیمتی تأکید میشود.
کماکان مسئولان کارهای آسانتری را که دستگاه اداری انجام دادن آنها را در دو دهه گذشته آموخته است – نظیر سدسازی – ادامه میدهند و از متنوعسازی اقتصاد، صنعتی شدن بهرهور، و نوآوری برای تأمین اشتغال طفره میروند.
جابهجایی اولویتها
حضرت آیتالله خامنهای، درد محیط زیست نظیر درد بسیاری از عرصههای دیگر کشور، جابهجایی اولویتهاست. اگر عمده آب کشور در زمینه کشاورزی مصرف میشود پس چرا مسئولان عمده بودجهها و منابع را صرف تأمین آب برای کشاورزی آببر میکنند نه ارتقای بهرهوری مصرف آب و تولید محصول در کشاورزی؟ اگر مشکل آلودگی هوای کلانشهرها ناشی از حمل و نقل اتومبیلهای شخصی است پس چرا شهرداران به عوض توسعه مترو – پایدارترین راهحل شناخته شده برای حمل و نقل شهری کلانشهرها – منابع را صرف توسعه بزرگراهها و دوطبقه کردن آنها میکنند که اگر این راه حل بود تهران در بیست سال گذشته باید مشکلاتش حل میشد؟ شمار این گونه جابهجایی اولویتها از شماره بیرون است و تا زمانی که منابع کشور صرف اموری میشود که نسبتی با علل بحرانهای محیط زیست ندارند، دردی درمان نخواهد شد.
حضرت آیتالله خامنهای، رهبر معظم انقلاب
آنچه گفته شد مختصری است از دردهایی که در دلهای دوستداران محیط زیست انباشته شده است. سخنان حکیمانه شما نور امیدی بر این دلهای دردمند تاباند و اگر فرصت فراهم آورید، امضاکنندگان این نامه آمادهاند تا حضوراً خدمت حضرتعالی توضیح دهند که در سالیان گذشته بر محیط زیست کشور چه رفته است، چرا چنین شده است و راهکارها چیست. چالش محیط زیست در ایران به اندازهای بزرگ است که جز با تأکید و حمایت حضرتعالی چشمانداز بهبود وضعیت روشن نیست. لذا ضمن اینکه بار دیگر از توجه حضرتعالی به موضوع محیط زیست تشکر میکنیم و امیدواریم تا در سایه حمایت و نظارت حضرتعالی چالش بزرگ محیط زیست در مسیر درست مدیریت شده و آینده روشنتری پیش روی مردم، نظام جمهوری اسلامی و نسلهای آینده قرار گیرد، از حضرتعالی تقاضامندیم تا در سخنان سالانه خود که به مناسبت تبریک عید نوروز و اعلام عنوان و نامگذاری سال جدید محیط زیست و حفاظت از منابع ملی را بار دیگر خاطر نشان نماییدچون حفظ محیط زیست نیازمند جهاد است جهادی که امیدواریم شما حکم آنرا برای ما صادر نمایید.لازم بذکر است در پایان اعلام داریم شبکه ملی محیط زیست کشور در پاسخ به عنایت حضرتعالی ستاد مردمی پیگیری مطالبات محیط زیستی و منابع طبیعی را راه اندازی نماییم و این ستاد بصورت منظم گزارشات خود را بحضور ارسال دارد،
امضا شبکه های محیط زیستی استانهای کشور
امضا
شبکه های محیط زیستی استانهای
علی علمی آذربایجان شرقی
فاطمه قنبرزاده آذربایجان غربی
رسول پور حسین اردبیل
محمد کوشا فر اصفهان
رسول امید البرز
شفا بهرامی ایلام
ناصر بوهندی بوشهر
سعید طهماسبیان تهران
لیلا اخلاصی چهارمحال و بختیاری
خراسان شمالی
حمید طراوتی خراسان رضوی
ناهید السادات نوربخش خراسان جنوبی
خوزستان
فاطمه شعبانی زنجان
حجت حاج خلیل سیستان و بلوچستان
عبدالحسین برنجی سمنان
حمید رضا جمالی قزوین
کیوان کاظمی قم
ابولقاسم ابراهیمی فارس
آشتی علوی کردستان
نسرین وزیری کرمان
افشین عبدالهی نژاد کرمانشاه
هادی روستا کهکیلویه و بویر احمد
گلستان
ابراهیم زمانی گیلان
بابک الوندیان لرستان
مازندران
سیاوش آقا خانی مرکزی
مهدی شیرخانی هرمزگان
محمد سوزنچی همدان
سید عباس هاشمی یزد