سامانه الکترونیکی جامعه محیط زیست

تیلاپیا موجودی که چند صباحیست نامش در محافل مختلف علمی و اقتصادی مطرح گردیده است.تیلاپیا چیست؟! این ماهی دارای چه ویژگیهاییست؟ چه عملکردی دارد؟

ورود تیلاپیا به کشور که با اصرار محافل شیلاتی کشور در حال رایزنیست. این موجود می­تواند نابودگر جدید محیط زیست باشد. نابودگر ذخایر ژنتیکی آبزیان و موجودات وابسته به منابع آبی حتما منجر به صدمات جبران ناپذیر زیست محیطی و اقتصادی خواهد شد. با وجود مخالفت سازمان محیط زیست مع الاسف گزارشاتی تایید نشده­ مبنی بر ورود این ماهی به کشور و پرورش آن در برخی کارگاه­های پرورش ماهی وجود دارد. البت گونه­ای از این ماهی در تالاب شادگان وارد شده و درحال ایجاد فاجعه­ای در این منطقه هست. ورود این ماهی به کشور با توجه به وجود بیماری ویروسی VHS در مزارع پرورشی قزل­آلای رنگین­کمان می­تواند مورد استقبال پرورش دهندگان ناآگاه ماهی در کشور  برای پرورش بالاخص در نیمه اول سال قرار گیرد. ورود این گونه یعنی ورود به منابع آبی و راهیابی به منابع آبی کشور. این به معنای فاجعه زیست محیطی و ایجاد بحران در بحران آب پیش روی  کشور.

این گونه مهاجم سریع به بلوغ جنسی (در دو تا سه ماهگی) می­رسد و با توجه به مقاوم بودن در برابر شرایط نامناسب محیطی و در رقایت غذایی و تولید مثلی، گونه­های مهم بومی منطقه را دچار مشکل کرده و خطر نابودی آنها را ایجاد می­کند. گونه های مهاجم در ابتدا اگر وارد یک محیط تازه و ناشناخته شوند و بتوانند زادآوری نمایند در فاز تثبیت قرار گرفته  وسپس در صورت مساعد بودن شرایط محیطی برای جاندار ( از قبیل نور، دما، غذا، آب، طعمه، جفت، زیستگاه و …) می­تواند منابع گونه های بومی را استفاده نموده و به عنوان رقیبی تازه برای گونه های بومی تلقی گردد و منتج به حذف گونه بومی شده و اثرات منفی و زیانباری بر اکوسیستم بگذارد. نابودی این موجودات بومی همچنین به معنای صدمات بسیار به گونه­های غیرآبزی وابسته به منابع آبی نیز هست. افزون ­بر­این با افزایش سریع تعداد تیلاپیا تخریب بستر منابع آبی، آلوده شدن منابع آبی مورد مصرف انسانی، مردابی شدن تالابها و باتلاقی شدن آنها می­گردد. گزارشاتی مرگ و میر ناگهانی و تعداد بالای این ماهی در منابع آبی پشت سدها در برخی از نقاط دنیا وجود دارد و اگر این اتفاق درایران افتد چه خواهد شد؟ در صورت بروز چنین اتفاقی آب شرب انسانی را در این برهه از زمان، بحران آب کشور دچار خشکسالی شده­مان را دوصدچندان می­کند. ورود تیلاپیا به منابع آبی روند مردابی و باتلاقی شدن تالابهای کشور را تسریع خواهد کرد. افزون بر این اکوتوریسم که یکی از راههای درآمدزایی و رونق اقتصادیست دچار صدمات جبران ناپذیری می­گردد که برای جبران آن گریزی نتوان یافت. از نظر ارزش غذایی برای مصرف کنندگان این آبزی مضرتر از  بادام زمینیست و حتی می­تواند منجر به ایجاد التهابهای گوناگون گردد و در برخی موارد منجر به عوارض قلبی شود. میزان چربیهای امگا 3 آن  بر خلاف بسیاری از ماهیان پرورشی بسیار اندک است.

موضوعی که در توجیه پرورش این گونه از طرف برخی مقامات مرتبط مطرح می گردد اینست که مدنظر دارند در مناطق بیابانی و مرکزی ایران این صنعت را توسعه دهند و از آبهای لب شور و شور زیرزمینی استفاده گردد. با توجه به این دیدگاه آیا تضمینی بر پایین نرفتن سطح آب زیرزمینی در این مناطق وجود دارد؟ در صورت بهره­برداری از آبهای زیرزمینی لب­شور این مناطق حتما منجر به افت سطح این آبها شده و منجر به نرسیدن ریشه بسیار از درختان و درختچه های مناطق بیابانی به این آبها و در نتیجه خشک شدن پوشش گیاهی می­شود و بالتبع آن بیابانهای ایران تبدیل به کویرهای لم یزرع شده و مسائلی چون شور شدن زمینهای کشاورزی اطراف و ایجاد ریزگردها در داخل کشور گریبانگیر سرزمینمان می شود.

با توجه به این مباحث از جای بسی تعجب و نگرانیست که عده­ای بر طبل واردات تیلاپیا می­کوبند. می­بایست از سازمانهای دولتی مربوطه من­الجمله سازمان دامپزشکی، شیلات،  وزارت جهادکشاورزی و سازمانهای غیردولتی و مردم نهاد اکیدا خواسته شود از ورود این گونه نابودگر جلوگیری گردد و در جهت آگاه کردن مردم (البت که افزایش اگاهی و آموزش دارای اهمیت و تقدم است) از مضرات ورود آن اقدام شود و با وارد­کنندگان آن به جد برخورد گردد تا شاهد تجربیات تلخ ورود گونه های مهاجمی چون آزولا به شمال کشور و ماهی آمور به تالاب هامون و بسیاری دیگر نباشیم و این جمله را  را اقل کمتر بشنویم که: خود کرده را تدبیر نیست.