سامانه الکترونیکی جامعه محیط زیست

مقدمه

در سال­های اخیر، دولت­های مختلف در سرتاسر جهان به رویکردهای تعاونی در حفاظت از محیط­زیست روی آورده­اند، که ایران نیز به عنوان یک کشور در حال توسعه، از این قاعده مستثنی نیست. پارادایم مورد توافق در سطح جهانی این است که رویکردهای تعاونی مقرون به صرفه، نوآوری آفرین و دارای تغییر ساختار مناسبی هستند که می­توانند تفکر رایج "آمر و مأمور" را در سطح یک کشور به خوبی تغییر دهند.

مشکل اساسی که در توسعه سیاست­های محیط­زیستی وجود دارد، عدم انطباق میان جوامع محلی و مدیریت آنها در سطح حوضه­های آبریز، چشم­اندازها و زیستگاه­های ارزشمند حیات وحش است که امروزه منجر به مشکلات عدیده­ای در بخش محیط زیست گردیده است. یکی از راه­حل­های اساسی در برطرف نمودن این مشکل، ساماندهی و ایجاد تعاونی­های محیط­زیست برای حل این مشکلات است.

تعریف تعاونی­های محیط­زیست

تعاونی­های محیط­زیستی را می­توان سازمان­هایی از کشاورزان و غیرکشاورزانی دانست که در یک ارتباط تنگاتنگ با یکدیگر و با آژانس­های محلی، منطقه­ای و ملی در راستای تزریق مدیریت دوستدار طبیعت در فعالیت­های کشاورزی و غیر کشاورزی از طریق رویکردهای واقع گرایانه مشارکت و همکاری دارند. هر تعاونی محیط­زیستی تأکید زیادی بر بودگاه خود داشته و دارای یک سری فعالیت­های خاص آن منطقه است و اعضای تشکیل دهنده آن تفکر محیط­زیستی دارند. در این راستا، به منظور انتخاب نوع فعالیت، ­تعاونی­های محیط­زیستی بر پایه چارت سازمانی کلی شکل یافته و بر اساس انتخاباتی که صورت می­گیرد اعضای تعاونی مشخص می­گردند(به عنوان مثال، رئیس، صندوقدار، دفتردار و غیره). در تعاونی­ها معمولاً یک سری قوانین داخلی وجود دارد که بر مبنای آنها وظایف اعضا مشخص می­گردد.

تعاونی های محیط زیستی و کارآفرینی سبز

پدیده بیکاری یکی از معضلات مهم اجتماعی و اقتصادی محسوب می­شود که موجب بروز ناهنجاری­های فراوان در زمینه­های گوناگون می­گردد. جامعه ما نیز با مسأله افزایش تعداد بیکاران در مناطق حفاظت شده و در معرض خطر مواجه می­باشد و اگر با این پدیده از ابتدا و به صورت ریشه­ای مقابله نگردد بحران­های بزرگ و غیرقابل جبرانی ایجاد خواهد شد. واقعیت مهمی که در این زمینه مطرح است این است که چون کاهش تصدی­گری بخش دولتی، مورد تأکید برنامه توسعه است، لذا استخدام جوانان در دستگاه­های دولتی همچون سال­های گذشته، امکان پذیر نیست و لاجرم جوانان بایستی در بخش­های تعاونی و خصوصی در جستجوی کار و فعالیت باشند. در عین حال فعالیت در بخش خصوصی مستلزم داشتن سرمایه و امکانات مالی بسیار است که با خصوصیات و توانایی­های بسیاری از جوانان سازگاری ندارد، در نتیجه مشارکت جوانان در تشکل­های تعاونی و تجمع سرمایه­های اندک آنان در کنار تسهیلات مالی و فنی بخش تعاون محیط­زیستی راهکاری مناسب، جدید و پایدار برای ایجاد اشتغال برای جوانان و تولید برای جامعه می­باشد. بسط و توسعه اشتغال مولد و کاهش بیکاری، یکی از اهداف مهم تعاونی­های محیط­زیستی است، زیرا این تعاونی­ها با سرمایه گذاری موجب ایجاد اشتغال مولد به ویژه برای جوانان می­شوند. می­توان بیان نمود با توجه به اینکه بخش محیط­زیست ایران و اغلب کشورهای جهان به عنوان یک نهاد مهم اشتغال زایی عمل می­کند، بنابراین توجه به ترویج کارآفرینی سبز در بخش محیط­زیست با توجه به شرایط کنونی اهمیتی مضاعف پیدا می­کند، که در این بین تعاونی­های محیط زیستی بهترین محل برای ترویج کارآفرینی سبز و پرورش افراد کارآفرین هستند. ترویج کارآفرینی در تعاونی­های محیط­زیستی بهترین محل برای ترویج گسترش نوآوری و یا ایجاد یک حرفه تازه در هریک از زیربخش­های محیط­زیست است. می­توان مشکلات متعددی را در دستیابی به این مهم برشمرد. از جمله این مشکلات می­توان به عدم شکل­گیری این نوع تعاونی­های در سطح وسیع در کشور، سطح پایین آگاهی از مقوله کارآفرینی سبز در بین اعضای تعاونی­های محیط­زیستی، اطلاع رسانی ضعیف در زمینه کارآفرینی سبز، کمبود سرمایه لازم برای حمایت از افراد کارآفرین در تعاونی­های محیط­زیست، ارتباط ضعیف تعاونی­های محیط زیستی با مراکز علمی و تحقیقاتی کشور اشاره نمود.

در راستای حل این مسائل می­توان موارد زیر را پیشنهاد نمود:

بسترسازی برای شکل­گیری آسان این نوع تعاونی­های محیط­زیستی.

ترویج کارآفرینی سبز در تعاونی­های محیط­زیستی، کارگاه­های آموزشی مربوط به کارآفرینی سبز در تعاونی­های محیط زیستی برگزار گردد.

به منظور ترویج کارآفرینی سبز در تعاونی­های محیط­زیستی،  تعاونی­ها عواملی که باعث رضایت اعضا از تعاونی می­گردند، از قبیل ایجاد اشتغال، ارائه خدمات حمل و نقل، اطلاع رسانی مناسب تقویت نمایند.

نقش تعاونی­های محیط زیستی در توسعه پایدار محیط­زیست

چنانچه می­دانیم، توسعه­ای که تعاونی­های محیط­زیست به دنبال آن می­باشند، توسعه پایدار است. توسعه پایدار فرایندی است که نه تنها رشد اقتصادی را به همراه دارد، بلکه سبب تجدید حیات محیط­زیست به جای تخریب آن می­گردد و به جای در حاشیه قرار دادن مردم و فقیر­تر نمودن آنها، به آنها قدرت و اختیار می­دهد، اولویت را به فقرا می­دهد، حق انتخابی را که از آنها گرفته شده است را به آنها باز می­گرداند و امکان مشارکت در تصمیماتی که بر زندگی آنان تاثیر می­گذارد را تقویت می­کند. توسعه­ای که طرفدار مردم، طبیعت، اشتغال و زنان است.

تعاونی­های محیط­زیستی ابزار مناسب برای توسعه پایدار در مناطق مورد نظر محیط­زیست محسوب می­شوند، زیرا:

اهداف چندگانه اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و از همه مهمتر محیط­زیستی را دنبال می­کنند.

ابزار مناسب برای همکاری و گردهمایی مردم می­باشند که هرکدام از این دو مؤلفه در تسهیل رسیدن به توسعه پایدار نقش مهمی را ایفا می­کنند؛ زیرا تعاونی­های محیط­زیستی در انسجام و تقویت یکپارچگی مردم در مقابل بحران­های محیط­زیستی و اکولوژیک بسیار مؤثر واقع می­شوند و با همفکری مردم و با در اختیار گذاشتن توانایی­های آنان از تخریب محیط­زیست طبیعی جلوگیری به عمل می­آورند.

به دنبال منافع کوتاه مدت خود نیستند و لذا برای بدست آوردن سود بیشتر در زمان کمتر، نه تنها هیچ آسیبی را به محیط­زیست وارد نمی­کنند، بلکه موجبات حل مشکلات محیط­زیستی را نیز فراهم می­سازند. تعاونی­های محیط­زیستی عمدتاً به برنامه­ریزی­های بلندمدت محیط­زیستی می­پردازند و لذا منافع خود را در بلندمدت و در راستای ارتقای سلامت محیط­زیست جستجو می­کنند.

در صرفه جویی­های منطقه­ای نقش بارزی دارند و فضای مناسبی را برای سرمایه گذاری بیشتر فراهم می­کنند.

تعاونی­های محیط­زیستی نابرابری و بی­عدالتی را در مناطق حفاظت شده کاهش داده و به طور منصفانه توسعه پایدار را ارتقاء می­بخشند.

دموکراسی اقتصادی و تقویت گروه­های حاشیه­ای را مد نظر داشته و لذا به عنوان ابزار توسعه پایدار موجب ارتقاء مسئولیت­های بخشی می­شوند.

در اتحاد و به هم پیوستگی بخش­های عمومی، خصوصی و محلی نقشی ممتاز بازی می­کنند.

تعاونی­های محیط­زیستی، جزئی از جنبش و نهضت جهانی هستند که پیوند قوی با جنبش­های اجتماعی معاصر دارند. این جنبش­ها بر عناصر محیطی، آزادی زنان، دموکراسی، کاهش فقر و جلوگیری از آزاد سازی مفرط جهانی تأکید می­ورزند.

تعاونی­های محیط­زیستی از بحران­های محیط­زیستی جلوگیری کرده و توسعه پایدار را بیمه می­کنند.

تعاونی­های محیط­زیستی ارتباط قوی با اجتماعات و جوامع محلی برقرار می­کنند که از آن می­توان به شیوه­های مختلف بهره جست.  

 

تعاونی­های محیط­زیستی بازوی اجرایی دولت

تعاونی­های محیط­زیستی از طرق مختلف می­توانند موجبات منفعت رسانی به اعضای خود، محیط­زیست و اقتصاد جوامع محلی را فراهم آورند. در اینجا برخی از فواید تعاونی­های محیط-زیستی به اختصار بیان می­گردد.

کاهش هزینه­های اجرایی دولت

تعاونی­های محیط­زیستی دارای هویتی می­شوند که از طریق آن سازمان­ها می­توانند کارهای خود را از طریق آنها به انجام برسانند.

تعاونی­های محیط­زیست به عنوان هسته­هایی واحد و مورد اعتماد برای انتشار اخبار و اطلاعات عمل خواهند نمود.

تعاونی­های محیط­زیست باعث افزایش مشارکت مردم محلی از طریق شبکه­هایی می­گردد که به صورت محلی توسط تعاونی­ها شکل گرفته­اند.

تعاونی­ها با انعکاس مشکلات و تقاضاهای محلی موجبات مشارکت و تعاملات بیشتر را فراهم می­آورند.

در اجرای پروژه­هایی که نیازمند حجم بالایی از مشارکت مردمی هستند، تعاونی­های محیط­زیستی قادر به رفع نیاز  مشارکتی خواهند بود.

تعاونی­های محیط­زیستی قابلیت اعتمادسازی دوطرفه میان دولت و مردم را فراهم می­سازند.

تعاونی­های محیط­زیست به پایش محلی کمک شایانی خواهند نمود.

جمع بندی

بدین ترتیب و همانطور که ملاحظه شد، تشکیل تعاونی­های محیط­زیستی و ارائه مدیریت مناسب قادر است تا ضمن تأمین منافع اعضا، بستر مناسبی جهت حل مشکلات محیط­زیستی در سطح محلی و در نهایت دستیابی به توسعه پایدار را فراهم سازد. از آنجا که تعاونی­های محیط­زیستی بیشترین ارتباط را با محیط پیرامون خود در سطح محلی و منطقه­ای دارند، تشکیل تعاونی­های محیط زیستی در این زمینه می­تواند به تحقق توسعه پایدار محیط زیستی مساعدت نماید.