میگویند تمام دغدغهشان حفط درختهاست... حتی قسم میخورند به جان درختها...هر بارهم که خواب سبز درختان با کابوس سیاه صدای اره برقی یا ضربههای تبر میآشوبد وتنه ای تناور به خاک میافتد دستهای خونآلودشان رااز چشمها پنهان میکنند ... بعد سری تکان میدهند و در ذهنشان طناب دار درختی دیگر را میبافند! ... این روزها صدای گامهای قاچاقچیان چوب در جنگلهای شمال و غرب کشور بیشتر از گذشته به گوش میرسد و با هر تنهای که بر خاک میافتد انگار جسد بی جان جنگلی بزرگ بر شانههای قاتلان تشییع میشود. چند سالی است وقتی وارد جنگل میشوم دیگر از آواز پرندهای و صدای باد وقتی لابهلای شاخههای درخت میپیچد خبری نیست... تنها نالههای سوزناک تنههای بریده شده شنیده میشود. شاید خیلیها ندانند حال جنگلهای کشورمان خوب نیست و علاوه بر بیماری لورانتوس و آتش، قاچاق چوب هم آفتی است که به جان جنگلهای کشور افتاده است . در شمال و غرب کشور گرچه با بیماری و نابودی بخش مهمیاز جنگلهای منطقه روبهرو هستیم، اما به عقیده کارشناسان، در مقطع کنونی قاچاق چوب و زغال مهمترین عامل تهدیدکننده حیات این جنگلهاست.
هومان خاکپور، کارشناس منابع طبیعی و محیط زیست دراین باره میگوید: وضع اقتصادی، اجتماعی حاکم بر جوامع محلی و روستایی و نرخ بالای بیکاری در این جوامع، موجب شده که این جوامع به سمت تهیه زغال از درختان مناطق زاگرسی و قاچاق چوب برای تامین معیشت خود روی آورند.
این کارشناس میگوید: در زاگرس زغال بلوط بسیار پرطرفدار است و با قیمتهای خوبی در شهرهای کشور خریداری میشود که این عوامل در مجموع باعث گسترش زغال فروشی و به تبع آن قطع درختان و قاچاق چوب شده است، به طوری که اگر تا چند سال پیش حمل قاچاق چوب و زغال فقط از طریق وانت انجام میشد، اما امروزه براحتی شاهد حمل آنها با خودروهای شخصی و سواری که صندلی آنها برداشته شده، هستیم.
وی با بیان اینکه این خودروها شبانه بارگیری شده و با سوءاستفاده از کمبود نیروهای نظارتی در جادهها تردد میکنند، میافزاید: معیشت مردم رابطه مستقیم با قاچاق چوب دارد زیرا، هرگاه نرخ بیکاری افزایش مییابد، این قاچاق نیز بیشتر میشود، با این حال اکنون این پدیده از یک وسیله تامینکننده صرف معیشت یا تامین سوخت، به امری برای درآمدزایی و سودجویی تبدیل شده و در همین زمینه ترس از قانون و نیروهای انتظامی و منابع طبیعی کاهش و قانونگریزی افزایش یافته است، به طوری که طی هفته گذشته و با سختگیری ماموران منابع طبیعی در یکی از کانونهای بحرانی قاچاق چوب چهارمحال و بختیاری، متخلفان و قاچاقچیان شبانه به پاسگاه انتظامی منطقه حمله کرده و به آتش زدن خودرو و اموال پاسگاه و ترساندن ماموران اقدام کردند. پیش از آن نیز قاچاقچیان چوب در شرق استان مازندران به منفجر کردن و نابودی کامل یک پاسگاه ایست بازرسی محمولات جنگلی مبادرت ورزیدند.
به عقیده این کارشناس منابع طبیعی، آموزش جوامع محلی و استفاده از ظرفیت این جوامع برای مقابله با قاچاقچیان، افزایش نیروها و امکانات و تجهیزات یگان حفاظت سازمان جنگلها و افزایش حمایت از ماموران این یگان برای برخورد با متخلفان از سوی مراجع قضایی، سه راهکار اصلی مهار پدیده قاچاق چوب و زغال در کشور است.
خاکپور با اشاره به اینکه تکنولوژی نیز در گسترش پدیده قاچاق چوب بیتاثیر نیست، زیرا وجود وسایل ارتباط جمعی موجب میشود که متخلفان، مناطق حضور نیروهای یگان حفاظت را به یکدیگر اطلاع دهند تا بار آنها به دست ماموران نیفتد، میگوید: این امر باعث شده که میزان کشفیات از میزان واقعی آن بسیار کمتر باشد و بر همین اساس، برخلاف تصور برخی مسوولان که کاهش کشفیات را دلیلی بر کاهش قاچاق چوب میدانند، قاچاق نه تنها کاهش نیافته، بلکه به جرات میتوان گفت میزان کشفیات کمتر از 10 درصد میزان قاچاق صورت گرفته است.
اوضاع در جنگلهای شمال کشور بهتر از غرب نیست وتراژدی قطع درختان سبب تشکیل صدها کمپین و گروههای حمایتی زیست محیطی غیر دولتی در شبکهها مجازی و سازمانهای مردم نهاد شده است. علی یزدانی یکی از فعالان محیط زیست در مورد این موضوع میگوید: در پی بریده شدن درختان مناطق شمالی و سایر نقاط دیگر کشور و قاچاق آن آسیبهای جدی به منابع طبیعی کشورمان وارد شده است. وی میگوید: عدم رسیدگی به این موضوع عواقب سختی را برای آینده طبیعت به همراه خواهد داشت که از آن جمله آلودگی هوا و از بین رفتن گونههای مختلف درختان، راه افتادن سیل و سیلاب و در آخر نابودی جنگلها است.
اسیدپاشی شیوه جدید زمینخواری و قاچاق چوب جنگلهای شمال
خشکاندن سریع درختان جنگلهای شمال به ویژه جنگل نور با پاشیدن اسید بر تنه آنها شیوه جدیدی است که سال گذشته حاشیهنشینان این جنگلها برای زمینخواری و قاچاق چوب به کار بردند. این در حالی است که مسوولان به دلیل زد و بندهای طایفهای آگاهان به جای گزارش تخلفها چشم خود را بر بسیاری از این اقدامات بستهاند.
براساس گزارشهای دریافتی از برخی ساکنان روستاهای اطراف جنگل نور که از جنگلهای هیرکانی و یکی از قدیمیترین جنگلهای جهان و رویشگاه اصلی گونه سفید پلت که بومیکشورمان است سال گذشته حاشیهنشینان دست کم روزانه بیش از 5 اصله از درختان قطور این جنگل را بدون هیچ نظارتی خشکانده و قاچاق میکنند.
در کشورمان سایه قطع درختان و سناریوی تخریب جنگلهای شمال هر روز، فاز جدیدتری به خود میگیرد. جنگلهای شمال همواره زیر سایه تبر قاچاقچیان چوب، پیشروی مردم محلی برای به دست آوردن زمینهای جدید کشاورزی، قطع درختان برای ساخت ویلا و برنامههای اقتصادی و عمرانی برای توسعه صنایع چوب و کاغذسازی قرار دارد و در این میان، هر روز اتفاقات جدیدی میافتد تا پای جنگلهای شمال را به تیتر نخست رسانهها بکشاند.
در جدیدترین این اتفاقات پای یک طرح اقتصادی برای توسعه صنعت کاغذسازی در مازندران در میان است.
درپی انتقادهایی گسترده که در شبکههای مجازی و رسانهها از سوی کارشناسان انجام گرفت نماینده مردم قائمشهر در مجلس، با اشاره به اینکه حفظ محیطزیست و جلوگیری از قطع درختان، ضروری است، از بازدید برخی از اعضای مجمع نمایندگان استان مازندران با حضور ریاست بانک ملی از جنگلهای استان جهت سرمایهگذاری این بانک در زمینه کاغذسازی به وسیله درختان کهن و فرسوده خبر داد.
کمال علیپورخنکداری میگوید:«مسوولان این بانک متعهد شدهاند در کنار قطع درختان فرسوده به کاشت نهال جهت حفظ محیطزیست اقدام کنند. با عملیاتی شدن کاشت نهال و قطع درختان مسن و فرسوده میتوان به احیای جنگلهای استان مازندران، کاهش صدمات سیل و حوادث این چنینی امیدوار بود.»
او ادامه داد: «با سرمایهگذاری بانک ملی در کاغذسازی با استفاده از درختان فرسوده استان مازندران شاهد رشد اشتغال و کاهش بیکاری نیز خواهیم بود.» صنعت کاغذسازی قرار است با قطع درختان کهن و قدیمی جنگلهای شمالی کشور، توسعه پیدا کند و این بانک دولتی سرمایهگذار آن است.
اما این طرح انتقادهایی را از سوی برخی مسوولان و کارشناسان در پی داشته است. اسماعیل کهرم، مشاور رئیس سازمان حفاظت محیطزیست در این باره میگوید: «در سایر کشورها، زمینهایی را زیر کشت درختان میبرند که سریع رشد میکنند و میتوانند برای صنایعی که به چوب نیاز دارند، مورد استفاده قرار بگیرند. در این صورت دیگر نیازی نیست درختان قدیمی برای توسعه صنایع چوب و کاغذ قطع شوند.»
او ادامه میدهد: «این روزها تعبیرهایی میشنویم که نه علمی است و نه در سنت و زندگی ما ایرانیها جا افتاده است. تعبیر درخت کهنه و فرسوده از آن تعابیر است. درخت هر چه قدیمیتر باشد، ارزش بیشتری دارد. سابقا ما به این درختان دخیل میبستیم و برایمان بسیار مقدس بودند و معتقد بودیم از آسمان آمدهاند، اما الان به آنها کهنه و فرسوده میگوییم تا بتوانیم آنها را قطع کنیم. تعبیر دیگر جنگلهای مخروبه است، این تعابیر اختراع چندسال اخیر هستند تا به راحتی به محیطزیست آسیب بزنند. با همین رویکردها درختان قدیمی را در بسیاری از مناطق از بین بردیم. درحالی که درخت هر چه قدیمیتر باشد، ارزش فرهنگی و زیست محیطی بیشتری دارد.»
کهرم، با اشاره به اینکه معنی درخت کهن و فرسوده یعنی چه؟ میپرسد: «درخت چند ساله کهن و فرسوده نام میگیرد. درخت 30 ساله، 50 ساله یا بیشتر؟ اقداماتی اینچنینی و تصمیماتی از این دست، چون علمی نیست باعث قطع درختان به صورت سلیقهای میشود، زیرا در نظر برخی درخت 100 ساله فرسوده و قدیمی نام میگیرد و از نظر فردی دیگر درخت 30 ساله هم قدیمی است.
به همین ترتیب هرکس طبق سلیقه و فکر خود، اقدام به قطع درختان میکند.»
او با اشاره به اینکه «نمایندگان مجلس تخصصی ندارند که بتوانند دراینباره اظهارنظر کنند و تصمیم بگیرند»، ادامه میدهد: «نظر متخصصان را درباره این تصمیم جویا شوید تا مشخص شود این اقدام درست نیست و غیرعلمی است.»
هر روز 10درصد زبالههای تهران، کاغذ است، کهرم، با اشاره به این میزان زباله کاغذی که روزانه در تهران تولید میشود، میگوید: «میخواهیم درختان کهن و قدیمی را قطع کنیم تا با آن کاغذ تولید کنیم تا برای مصرف چند دقیقهای مردم مورد استفاده قرار بگیرد. مثلا قبض آب، برق، تلفن و ... شود. بسیاری از این کاغذها بازیافتی نیستند و از درختان به دست آمدهاند.»
یکی از چالشهای جدی منابع طبیعی در چند ماه گذشته چگونگی رسیدگی محاکم قضایی به پروندههای قاچاق محمولات جنگلی است. این موضوع بر روند قاچاق چوب و تخریب جنگلها و مناطق چهارگانه حفاظت محیط زیست تاثیر بسیاری گذاشته و باعث دل نگرانی متولیان و فعالان حوزه محیط زیست و منابع طبیعی شده است.
براساس قانون حمل چوب، هیزم و زغال حاصل از درختان جنگلی در تمام نقاط کشور ممنوع است و تا چندی پیش مرتکبین به این جرایم برابر با قانون مجازات قاچاق کالا و ارز که در صلاحیت ذاتی دادسراهای عمومی و انقلاب بود تحت تعقیب قرار گرفته و مجازات موضوع این قانون در حق آنان اعمال میشد. بر همین اساس تمامی پروندههای مربوط به حمل و کشف زغال و هیزم جنگلی توسط محاکم قضایی مورد رسیدگی قرار گرفته است . اما این روزها در نحوه بررسی این تخلفها تغییراتی از طریق قانونگذاران اعمال شده است.
حذف جرایم مربوط به قاچاق چوب از اسفند 92
در ماههای پایانی سال 1392 با تصویب اصلاح قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، به قانون حمل چوب و زغال جنگلی اشاره نشده است و در این قانون جدید، صرفا کالاهای ممنوعه را مشمول رسیدگی در محاکم قضایی دانسته و بر خلاف قانون قدیم، تهیه و حمل زغال و چوبهای جنگلی را در شمار کالاهای ممنوعه قرار نداده و همچنین صلاحیت رسیدگی به اینگونه جرایم را در صلاحیت دستگاه اداری تعزیرات حکومتی قرار داده است.
این روزها جادههای فرعی کشورمان به شاهراه اصلی انتقال چوب توسط قاچاقچیان تبدیل شده است.
متاسفانه با تصویب قانون جدید و اصلاح قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز در ماههای پایانی سال 1392؛ از ابتدای سال 1393 تغییر قانون و خودداری محاکم قضایی از رسیدگی به پروندههای قاچاق محمولات جنگلی، به یکی از چالشهای جدی ادارات منابع طبیعی در سراسر کشور تبدیل شده است.
مسوولیت رسیدگی به قاچاق و حمل چوبهای جنگلی و تهیه هیزم و زغال در حالی طی چند ماه اخیر از محاکم قضایی سلب و در حیطه وظایف دستگاه اداری تعزیرات حکومتی قرار گرفته است که این تغییر به گفته برخی از کارشناسان بر شتاب گرفتن روند قاچاق و قاچاقچیگری در مناطق جنگلی تأثیر داشته و نگرانیهای زیادی را در میان متولیان و فعالان حوزه منابع طبیعی کشور ایجاد کرده است و به گفته برخی از آنان باید به صورتی روان و جامع به همه دستگاهها ابلاغ شود.
دبیر انجمن کارفرمایان صنایع چوب ایران در این خصوص میگوید: موضوع قاچاق چوب که مجلس نیز پیگیر آن است، به معانی واقعی کلمه انتقال یا وارد چوب از مرکز غیرقانونی به داخل کشور نیست، بلکه بهرهبرداری غیرمجاز از جنگلها است.
عبدالعظیم آقاجانی میافزاید: سالانه حدود دو تا سه میلیون مترمکعب کسری چوب مصرفی در صنایع داخلی وجود دارد که بهدلیل به صرفه نبودن واردات از قاچاق چوب تأمین میشود.
وی خاطرنشان کرد: در کشور 17 کارخانه صنایع چوب داریم که بهدلیل مشکلات تأمین مواد اولیه (چوب) با حداقل ظرفیت مشغول به کار هستند، در صورتی در سالهای آینده کارخانه مجوز گرفته به بهرهبرداری برسند برای تأمین نیاز مصرفی صنایع کشور با حداکثر ظرفیت نیاز به پنج میلیون مترمکعب چوب جدید داریم.
دبیر انجمن کارفرمایان صنایع چوب ایران معتقد است: هماکنون در بخش اوراق فشرده چوب و کاغذ، 5/3 میلیون مترمکعب مصرف داریم که در صورت تأمین مواد اولیه تولید، ظرفیت تولید این صنایع به شدت افزایش مییابد.
آقاجانی تصریح میکند: بهدلیل مقررات و استاندارد سختگیرانه که در بخش واردات چوب وجود دارد، واردات چوب برای تولیدکنندگان به صرفه نیست. برای حفظ و جلوگیری از تخریب جنگلها لازم است که در واردات چوب تسهیلاتی صورت گیرد، زیرا قوانین حاکم بر واردات این محصول بسیار سختگیرانهتر از سایر کشورها است. آقاجانی تأکید میکند: قیمت بالای چوب در کشور مخربان جنگلها را به برداشت غیرمجاز چوب مجاب میکند، زیرا بهدلیل مشکلات اشتغال که در منطقه وجود دارد، برخی افراد ریسک دستگیری را برای تأمین معاش به جان میخرند.با وجود قاچاق چوب، عمده نیاز صنایع چوبی کشور از راه زراعت چوب تأمین میشود. لازم به ذکر است، واردات چوب با استانداردهای کم و با قیمت ارزانتر احتمال انتقال آفات و بیماریها را به جنگلهای کشور دارد. بهرهبرداری در چارچوب مدیریت پایدار و متناسب با ظرفیتهای قابل تحمل اکولوژیکی، برخورداری از یک طرح ملی در مدیریت جنگل بر اساس منابع و دادههای منطقه ای، تهیه برنامه ملی جنگلهای کشور، بهرهبرداری از چوب درختان افتاده، شکسته و آسیب دیده و تهیه نقشه جامع جنگلهای کشور بر اساس استانداردها از برنامههای بهینهسازی پایش حفظ و بهرهبرداری مدیریت جنگلهای کشور است.
به گفته وی قاچاق چوب اکنون به چالشی مهم و یک مساله حاد در کشور تبدیل شده و در آینده گریبان ما را خواهد گرفت زیرا محیط زیست همیشه در اولویت و نقش آفرین برای کشور ما بوده است.ما از معدود کشورهایی هستیم که مناطق چهارگانه طبیعی داریم، پارک ملی کیاسر، اثر طبیعی و ملی دماوند، الم کوه و پناهگاه میانکاله و دشت ناز که در دل استان مازندران قرار دارند از جمله این مناطق هستند که بسیار اهمیت دارند.امیدواریم با کمک هم بتوانیم مشکلات موجود در حوزه جنگلداری را کاهش دهیم.
علاوه بر اثرات زیست محیطی جنگلهای ایران دارای جنبههای ارزشمند دیگری هستند که آنان را در زمره میراثهایی باارزش برای دنیا قرار میدهد. یکی از کارشناسان و فعالان محیط زیست در این خصوص معتقد است: جنگلهای پهن برگ خزری یکی از بهترین و با ارزش ترین جنگلهای ایران است و از مهمترین سرمایههای ملی و جهانی محسوب میشود.
«اسدالله نوروزی» نیز با تاکید بر اینکه قاچاق چوب حیات جنگلهای البرز و زاگرس را تهدید میکند،میگوید: این جنگلها سرمایههای ملی محسوب میشود و باید برای حفاظت از آنها تلاش بیشتری شود. وجود جنگلها در این استان علاوه بر سرسبزی، از سیلابهای مخرب جلوگیری میکنند.
وی تصریح میکند: این جنگلها موجب حفظ تعادل آب و هوایی و افزایش جاذبههای گردشگری میشود و بدون شک حیات طبیعی بسیاری از موجودات با خطرات احتمالی ناشی از تخریب جنگل تهدید خواهد شد. وی تاکید میکند: برای حفاظت از این جنگلهای با ارزش علاوه بر فرهنگسازی و مشارکت اقشار مختلف مردم باید با متجاوزان به جنگلها با شدت عمل بیشتری برخورد شود. با بسیج تمامیامکانات و تجهیزات، از منابع طبیعی حفاظت و با همکاری نیروی انتظامیو دستگاه قضایی با سودجویان و فرصت طلبان به شدت برخورد خواهد شد.
این کارشناس میافزاید: جنگلهای این استان به عنوان یکی از مواهب خدادادی محسوب میشوند که باید با تمامیتوان نسبت به حفاظت و مراقبت از این انفال الهی اقدام کرد.
علاوه بر نهادهای انتظامی و اجرایی مجلس شورای اسلامی نیز پیگیر موضوع زمینخواری و قاچاق چوب است که در این زمینه سازمان جنگلها را نیز مورد تحقیق و تفحص قرار میدهد.
محمدتقی توکلی در این خصوص با تاکید بر ضرورت صیانت و حفاظت از منابع طبیعی کشور معتقد است: در حال حاضر با وجود قوانین متعدد در خصوص برخورد با متعرضان به جنگلها شاهد ورود سودجویان به حریم منابع طبیعی و قطع بیرویه درختان هستیم.
نماینده مردم الیگودرز در مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه علت بروز تخلف در کشور نظارت محدود سازمان جنگلها بر منابع طبیعی است میافزاید: یکی از راههای نظارت وجود محیطبانان است که متاسفانه وجود محیطبان در کشور با استانداردهای جهانی مغایر است . در تمام کشورها به ازای هر 5/2 هزار هکتار یا 5 هزار هکتار منابع طبیعی یک محیطبان وجود دارد اما در کشور ما به ازای هر 60 هزار هکتار یک محیطبان است که این خود عاملی برای بروز تخلفات در منابع طبیعی خواهد بود.
این نماینده مردم در مجلس نهم، با تاکید بر ضرورت نظارت بر عملکرد محیطبانان، تاکید میکند: نباید از نظر دور داشت که در مواردی محدودیت نظارت بر نیروی انسانی به عنوان محیطبان و ابزارهایی که در اختیار آنها وجود دارد موجب سوءاستفاده از جنگلها از سوی متخلفان شده است.
یک درخت 600 میلیون تومان!
توکلی با بیان اینکه یک درخت 600 میلیون تومان از نظر زیست محیطی قیمت دارد، میافزاید: به علت سوءمدیریت و ضعف نظارت، درختان برای مبالغ و درآمدهای اندک از سوی سودجویان قطع میشود که این فاجعه زیست محیطی باید متوقف شود.برخی افراد از سر ناچاری وارد حیطه بهرهبرداری از جنگل میشوند و برخی نیز برای کسب سود بیشتر به قطع درختان اقدام میکنند که باید با هر دوی این موارد برخورد شود.
وی با یادآوری بالا رفتن تعرفه واردات چوب در کشور، تاکید میکند: این اقدامی اشتباه بوده که تقاص آن را امروزه جنگلها با جان خود پس میدهند. واردات چوب از کشورهای شمالی تاکنون صورت میگرفت که در مواردی آفتهایی در چوبها هست که برخی مواقع به این دلیل که این آفت وارد نشود و جنگلها را نابود نکند جلوی واردات گرفته میشود. نماینده مردم الیگودرز در مجلس نهم ادامه میدهد: اگر بخواهیم نظر کارشناسی در شرایط کنونی کشورمان اعمال کنیم باید بهرهبرداری از منابع طبیعی و جنگلهای خود را متوقف و به جای آن واردات چوب داشته باشیم.
عضو کمیسیون کشاورزی آب و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه منابع طبیعی باید به هر قیمتی حفظ شده و تعرفه واردات چوب برای حفظ این منابع صفر شود، معتقد است: از نظر حفظ پوشش گیاهی تامین منابع آب زیرزمینی و همچنین پایداری جنگل در کشور باید با اقتدار جلوی قطع درختان و قاچاق چوب را گرفت.
با وجود نظارت سازمان حفاظت محیط زیست جنگلها این روزها همچنان توسط قاچاق و قاچاقچیان غارت میشود و به نظر میرسد هماهنگی و تعامل میان این نهاد و سازمان جنگلها و مراتع میتواند در کاهش اینگونه جرایم موثر باشد.
فرهنگ قصریانی مدیر کل زیستگاهها و امور مناطق حفاظت شده سازمان حفاظت محیط زیست در این باره معتقد است: همکاری خوبی بین محیطبانان ما با ماموران سازمان جنگلها و مراتع وجود دارد و هر کجا تخلفی از قاچاق چوب رخ بدهد سریعا گزارشات و اقدامات لازم را انجام میدهند.
قصریانی در این خصوص اضافه میکند: بیشترین حجم قاچاق چوب در جاده عباسآباد صورت میگیرد که با گشتهای مداوم محیطبانان در مناطق چهارگانه تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست و افزایش نظارتها و کنترلهای انجام شده توسط مامورین سازمان جنگلها و مراتع این میزان را توانسته ایم کاهش بدهیم.
قصریانی در ادامه میگوید: وجود مناطق با داشتن جادههای فرعی فراوان، حفاظت از این عرصهها را مشکل کرده است اگرچه در تمامی ورودیها و خروجیها نگهبانی صورت میگیرد اما افزایش قاچاق و کمبود نیرو عامل اصلی رخداد اینگونه جرایم است.
فرمانده یگان حفاظت سازمان حفاظت محیط زیست نیز از تشکیل ستاد چهار جانبه برای حل مشکلاتی مشترکی همچون آتشسوزی، شکار، قاچاق چوب خبر میدهد.
سرهنگ حمیدررضا خیلدار فرمانده یگان حفاظت سازمان محیط زیست در این خصوص میگوید: با برگزاری چندین جلسه با پلیس امنیت ناجا، ماموران عملیات ناجا، فرمانده یگان حفاظت سازمان جنگلها و مراتع با ایجاد یک ستاد چهار جانبه تصمیماتی در خصوص برخورد با جرایم مشترک میان سازمان جنگلها و مراتع و سازمان حفاظت محیط زیست گرفته شده است.
خیلدار میافزاید: مصوبه نهایی حاصل از تشکیل این ستاد در هفته آینده نهایی خواهد شد و همکاریها در استانها به شکلی منظم و برنامهریزی شده صورت خواهد گرفت. به دلیل وسیع بودن عرصههای تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان جنگلها و کمبود نیروی انسانی برای این وسعت، همکاری و تعامل میان یگانهای حفاظت دو سازمان میتواند گامی موثر و سازنده باشد.
عزم ملی برای حراست از فسیل زنده دنیا!
در مناطق شمالی ایران بخشی از جنگلهای استان گیلان باقی مانده جنگلهای هیرکانی و به نوعی فسیل زندهای از تکامل زمین و دارای تنوع زیستی بینظیری است که حاصل وجود این پوشش گیاهی خاص است و حیات وحشی همچون: خرس قهوهای، پلنگ، مرال، شوکا و سیاهگوش در این جنگلها دارد.
تصرف غیر قانونی و قاچاق چوب اکنون یکی از مشکلات بزرگ و چالشهای این مناطق است و مسوولان از عزمیجزم برای جلوگیری از تخریب این میراثهای بشری سخن میگویند.
محمدرضا برجی مدیر کل حفاظت محیط زیست استان گیلان در خصوص حفاظت از جنگلها و مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست در برابر قاچاقچیان چوب میگوید: 37 درصد وسعت استان گیلان جنگل است که بطور متوسط سرانه هر نفر در استان گیلان 32/0 هکتار است.
برجی میافزاید: در دولت یازدهم به علت تعامل بسیار خوبی که بین اداره کل محیط زیست استان و اداره منابع طبیعی ایجاد شده است در بسیاری از مناطق تحت مدیریت اقدامات مشترک در خصوص تخلف در تخریب مناطق، قاچاق چوب صورت گرفته است، هم چنین در مورد رفع تصرف از اراضی نیز همکاریهای خیلی خوبی بین این دو اداره وجود دارد.
به گفته این مسوول در سال 93 اداره کل محیط زیست توانسته است 50 هکتار از اراضی را رفع تصرف کند و 300 هکتار از اراضی ملی نیز توسط اداره منابع طبیعی استان رفع تصرف شده است، همچنین در سال 93 یگانهای حفاظت محیط زیست و منابع طبیعی استان توانستهاند 16 هزار مترمکعب از محموله قاچاق چوب را کشف و ضبط کنند.
مدیر کل حفاظت محیط زیست استان گیلان میگوید: میزان قاچاق چوب و بهرهبرداری از جنگل در سالهای گذشته 300 هزار متر مکعب در سال بوده است که خوشبختانه این میزان در سال 93 به 40 هزار مترمکعب کاهش یافته است.
برجی دست یابی به این مهم را با وجود افزایش تعداد قاچاقچیان در همکاری و هماهنگی دستگاههای اجرایی میداند و میگوید: با همکاری مشترک میان یگانهای حفاظت محیط زیست، منابع طبیعی و قاطعیت دادگستری استان در برخورد با اینگونه تخلفات قاچاق چوب در درون استان کاهش چشمگیری پیدا کرده است اما در خصوص کنترل اینگونه تخلف در مرزهای استان هنوز نیازمند برنامهریزی و تلاش بیشتری هستیم.
با وجود این کاهش در استان گیلان در مناطق دیگر کشور اوضاع به گونهای دیگر رقم خورده است. گرچه مسوولان سازمان جنگلها و منابع طبیعی کشور، از تشدید نظارت و مراقبت از جنگلها خبر میدهند، اما با این همه و به گفته خود این مسوولان، قاچاق چوب به عنوان یکی از عوامل تهدیدکننده و تخریبکننده جنگلهای کشور، امسال نسبت به سالهای قبل افزایش زیادی داشته است.
این افزایش تخریب به میزانی است که به گفته کارشناسان در پنج دهه اخیر بهطور متوسط سالانه بیش از صدهزار هکتار از جنگلهای کشور تخریب شده و از حدود 18 میلیون هکتار به کمتر از 12 میلیون هکتار رسیده و به یکسوم کاهش یافته است.
در این شرایط کشور ما اکنون حدود 11 میلیون هکتار جنگل دارد که به عقیده کارشناسان و با شدت یافتن روند تخریب این سرمایههای طبیعی در سالهای اخیر، سالانه 5/1 درصد و در هر پنج سال، یک میلیون هکتار از جنگلهای ایران نابود میشود که اگر این روند ادامه یابد، در خوشبینانهترین حالت تا 60 سال آینده اثری از جنگلهای امروزی ایران باقی نخواهد ماند. این در حالی است که قاچاق چوب و قطع درختان به منظور تهیه زغال و عرضه در بازار، سهم بزرگی در نابودی جنگلها دارد.
به گفته فرمانده یگان حفاظت سازمان جنگلها، گرچه با پیگیریهای انجام شده و گسترش اقدامات کنترلی و نظارتی روند قاچاق چوب در حال کنترل نسبی بوده و آمار نشاندهنده این است که قاچاق اصله (تعداد درختان) کاهش یافته، ولی در عرصه براساس مترمکعب افزایش وجود دارد که در مجموع میتوان گفت شاهد افزایش قاچاق چوب و درخت در کشور هستیم.
سرهنگ پاسدار قاسم سبزعلی با بیان اینکه در کل نسبت به سالهای گذشته شاهد افزایش 10 درصدی قاچاق چوب درختان جنگلی هستیم، در گزارش خود به رسانهها میگوید: زیادهخواهی برخی افراد عامل اصلی این افزایش است، هرچند درصدد هستیم با برنامههایی همچون افزایش اقدامات مراقبتی و نظارتی مانند استفاده از سیستم دوربینهای مداربسته و افزایش نیرو، امکانات و تجهیزات یگان حفاظت، کنترل بیشتری در این زمینه داشته باشیم.
وی با اشاره به اینکه یکی از عوامل مهم در بازدارندگی متخلفان از اقدام به قاچاق چوب، تشدید مجازاتهاست، یادآور میشود: گرچه احکام مربوط به این جرایم اکنون از بازدارندگی خوبی برخوردار نیست، اما قوانین و مقررات مربوط در حال بازنگری است و در تلاش هستیم با تشدید مجازاتها بهعنوان یک عامل بازدارنده قوی، دست مسوولان قضایی را باز بگذاریم تا بتوانند با قاطعیت بیشتری با متخلفان برخورد کنند.
سرهنگ سبزعلی با بیان اینکه با توجه به وسعت و گستردگی جنگلها در کل کشور از یک سو و کمبود نیرو و امکانات و تجهیزات یگان حفاظت سازمان جنگلها از دیگر سو، اکنون امکان نظارت در تمام این گستره و کنترل کامل آنها وجود ندارد، میافزاید: برای جبران این کمبود، طرح ساختار تشکیلاتی یگان حفاظت سازمان جنگلها تدوین و برای تصویب به دولت ارسال شده است که در صورت تصویب آن، دست ما برای جذب نیرو در سراسر کشور باز شده و از امکانات خوبی در زمینه نیرو، امکانات و تجهیزات برخوردار خواهیم شد. فرمانده یگان حفاظت سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور با اشاره به اینکه بخشی از کمبود را نیز از طریق مشارکت مردمی و جوامع محلی جبران خواهیم کرد، خاطرنشان میکند: طرحی در این زمینه در دست داریم که مقدمات آن در حال انجام است و اکنون در حال رایزنی با وزارت کشور و مسوولان استانی برای اجرای آن در سراسر کشور هستیم. براساس این طرح میخواهیم معیشت روستاییان، جوامع محلی، تشکلهای مردم نهاد، دهیاریها و بخشداریها را با طبیعت گره بزنیم، به این ترتیب که اجازه بهرهبرداری مناسب از منابع طبیعی را به آنها بدهیم، در مقابل حفاظت از آن را نیز به این جوامع بسپاریم.
سبزعلی در تشریح چگونگی اجرای این برنامه میگوید: این برنامه بهطور مثال در مراتع میتواند با ایجاد یک فضا برای کشت داروهای گیاهی و واگذاری آن به جوامع محلی، هم برای برداشت و هم مراقبت از این مراتع صورت گیرد و در جنگلها نیز به این نحو باشد که در ازای بهرهبرداری از درختان و شاخههای خشک و برزمین افتاده، از جنگل مراقبت کنند که البته این برنامه در قالب یک تفاهمنامه بین سازمان جنگلها و جوامع داوطلب محلی انجام خواهد گرفت. وی با بیان اینکه به دلیل کمبود امکانات بخش دولتی، چارهای جز مشارکت با جوامع محلی برای مراقبت از این منابع ملی و طبیعی نیست، همچنانکه گزارشهای بسیاری از تخلفات در زمینه قاچاق چوب از طریق مردم محلی ارسال شده است، میافزاید: در سازمان جنگلها نیز معاونتی با عنوان دفتر ترویج و مشارکتهای مردمی وجود دارد که اساس برنامه آن، سازماندهی و هماهنگی با تشکلهای مردم نهاد است که اکنون نسبت به گذشته فعالتر شده است. این مقام مسوول در یگان حفاظت سازمان جنگلها با تاکید بر اینکه بیشترین تخلفات در بخش قاچاق چوب مربوط به مناطق صعبالعبور و تمام نقاطی است که حضور نیروهای این یگان کمتر و کمرنگتر است، خاطرنشان میکند: در کل در میان تمام عواملی که موجب تخریب و نابودی جنگلهای کشور میشود، قاچاق چوب سهم 20 درصدی را به خود اختصاص داده است.
وی از وجود 397 پاسگاه انتظامی ویژه حفاظت از عرصههای منابع طبیعی در کشور خبر میدهد و با اشاره به اهمیت فرهنگسازی برای حفاظت از منابع طبیعی تاکید میکند: اگر پای هر درخت هم یک مامور انتظامی بگذاریم، هم بینتیجه است و تا زمانی که فرهنگ حفاظت از منابع طبیعی در بین مردم نهادینه نشود، به توفیقی نمیرسیم. فرمانده یگان حفاظت سازمان جنگلها و مراتع کشور با اشاره به اینکه با افزایش فشارهای اقتصادی، هجوم و تصرف منابع طبیعی نیز افزایش مییابد، تصریح میکند: سالانه به طور میانگین 30 هزار پرونده تجاوز به عرصههای منابع طبیعی در کشور تشکیل و رسیدگی میشود.
وی از وجود 20 هزار همیار طبیعت در کشور خبر میدهد و میافزاید: این تعداد همیار از طریق سازمان جنگلها و مراتع در بخشهای مختلف و از جمله در حوزههای حفاظت، مسایل ترویجی و کاشت مراتع و گیاهان دارویی و... فعال هستند.
فرمانده یگان حفاظت سازمان جنگلها و مراتع کشور از شناسایی کانونهای بحرانی قاچاق چوب جنگلی در کشور خبر میدهد و میافزاید: متاسفانه قاچاق چوب طی سال جاری در قیاس با سال گذشته 5 درصد افزایش داشته است و لذا در همین راستا دورههای آموزشی متعددی برگزار خواهد شد.
سبزعلی، از ضرورت مکانیزه شدن استفاده از چوب جنگلی و آگاهیبخشی به کارگاههایی که از چوبهای قاچاق و غیرمجاز استفاده میکنند اشاره میکند که در دستور کار سازمان جنگلها و مراتع کشور قرار دارد تا بتوان در آینده ای نزدیک پرونده قاچاق چوب در ایران را با استفاده از مردم بست.
پروندهای که اگر بسته نشود بیشک حیات و نفسهای ایران و به تبع آن دنیا را مختومه خواهد کرد!
منبع : مردم سالاری