عنوان: نقش جنگلها و مراتع در جلوگیری از رانش زمی یکشنبه 3 اسفند 1393
یکی از عوامل مهم و مؤثر در حرکتهای تودهای یا رانش زمین وجود رطوبت در خاکاست در ایران نیز اکثر لغزشها معمولاً در دامنههای رو به شمال (سایهگیر)که رطوبت بیشترینسبت به دامنه جنوبی دارند اتفاِق میافتد.بنآبراین درختان با انجام عمل تبخیر و تعرِق و درنتیجه کم کردن ظرفیت نگهداری آب خاک، نقشی اساسی در این مورد ایفا میکنند درختان بامصرف بالای آب و تعرِق زیاد در حقیقت عمل زهکشی خاک را انجام میدهند و در نتیجه آن راسبک نگه میدارند. مطالعات انجام شده در امریکا (ایالت اوهایو)نشان میدهد که ضریب اطمیناندر برآبر لغزش، در دامنههای جنگلی پوشیده از درخت 9 برابر بیشتر از دامنههای بدون درختاست.
- نقش دیگر درختان در حفظ خاک از خطر لغزش، وجود فرایندی بنام برگآب(Interception) است. یعنی در طی هر بارندگی مقداری از بارش توسط تاج درختان گرفته شده و قبل از رسیدن به خاک تبخیر میگردد. این مقدار بارندگی از این جهت که در خاک نفوذ نمیکند در خشکی خاک و جلوگیری از حرکت زمین مؤثر میباشد. میزان برگاب بستگی به شکل برگها وتاج درختان دارد و میزان آن بسته به اینکه درخت در چند ماه از سال برگ داشته باشد تغییرمیکند. بنآبراین در درختکاریها استفاده از نهال درختانی که در زمستان برگ دارند برای اینگونهمحلها مناسب تر است.
ریشه درختان از طریق جذب بخشی از آب زیرزمینی و خشککردن خاک نقش عمدهای در پایداری دامنهها دارند.از این لحاظ گیاهان دارای ریشههای عمیقتر و با انشعابات بیشتر نقش بهتری در حفظ خاک خواهند داشت. متأسفانه انسان بر اثر تخریبپوشش گیاهی از قبیل تبدیل جنگل به زمین زراعتی، شهرسازی و همچنین جادهسازی غیراصولی و ایجاد تأسیسات ارتباطی نقش مهمی در ایجاد لغزش دارد. نتایج حاصل از یکتحقیق در یک منطقه جنگلی شمال کشور (حوضه واز از توابع شهرستان نور)نشان داده استبیشترین لغزشها در دامنههایی اتفاِق افتاده است که قطع یکسره جنگل وجود داشته است. اینقطع جنگل به منظور عبور دکل های برِق فشار قوی و احداث جاده صورت گرفته است.
در این زمینه تحقیق دیگری در غرب کشور (چهار محال بختیاریمنطقه اردل) صورت گرفته است. به استناد این تحقیق منطقهای که در آن لغزش حادث شدهدر 40 سال گذشته (با استناد به عکسهای هوایی سال 1335) دارای جنگل بلوط با تاج پوششیحدود 40 درصد بوده که بر اثر قطع بیرویه و تبدیل اراضی جنگلی به زراعت دیم، هماکنوندرصد تاج پوشش آن به حدود 2 درصد رسیده است. بنابراین تخریب و قطع پوشش گیاهیباعث تغییر چرخه آب بصورت کاهش تبخیر و تعرقِ در منطقه و افزایش آب زیرزمینی در دامنهلغزش یافته شده است. به این ترتیب نقش ارزنده جنگلها با استناد به تحقیقات مستدل در مورداین بلیه نیز کاملاً آشکار است.