سامانه الکترونیکی جامعه محیط زیست

تابستان گدشته بود که معاون رییس جمهور و رییس سازمان محیط زیست طرحی را مبنی بر ایجاد پایلوت <گردشگری> در خَبر به امضا رساند. اما این طرح چه مزایا و معایبی خواهد داشت؟ در نوشته پیش رو تفاوت دو واژه "گردشگری" و "اکوتوریسم" یا همان بوم گردی را بررسی و اینکه چرا این طرح کاملا مخالف با اصول زیست محیطی است:

اولا اگر قرار است طرحی در یک منطقه با اکوسیستم بسیار حساس چون پارک ملی خَبر ایجاد شود در هر وسعتی، نیازمند مطالعات زیست محیطی است و اصطلاحا باید ارزیابی زیست محیطی شود. جدای از آن طبق اصل پنجاهم قانون اساسی که صراحتا هرگونه فعالیت عمرانی را در مناطق چهارگانه سازمان محیط زیست ممنوع می کند، اجرای این طرح قاعدتا خلاف قانون است.

سوای از مباحث حقوقی ما باید ببینیم در ازای این هزینه قرار است چه چیزی را بدست بیاوریم؟ اگر نگاهی به تعاریف بیاندازید اصولا بحث گردشگری به تمام بازدیدها و فعالیتهایی که در دامن طبیعت انجام می‌شود، صرف نظر از پایدار بودن یا نبودن آنها اطلاق می‌شود( 1). در نتیجه ضمانتی برای حفظ اکوسیستم و بوم سازگان منطقه وجود ندارد. متاسفانه آنچه که در حال حاضر بر روی آن پافشاری می شود همین گردشگریست که نه تنها مسئولیتی در قبال طبیعت وجود ندارد که میزان مشارکت مردم بومی هم در این مقوله مطرح نیست و ملاک سود فرد سرمایه گذار است. از سوی دیگر واژه دیگری بنام اکوتوریسم مطرح می شود و نوعی از گردشگری است که شامل بازدید از مناطق طبیعی و بکر و آسیب پذیر و نسبتاً دست نخورده میشود.هدف از این گردشگری میتواند آموزش دادن گردشگر ، فراهم کردن سرمایه برای حفاظت از محیط زیست، تاثیرات مثبت مستقیم روی توسعه ی اقتصادی و سیاسی جوامع محلی ،ترویج احترام به فرهنگ های مختلف و حقوق بشر باشد(1). در اکوتوریسم انگیزه اصلی مشاهده و احترام به طبیعت است . اگر دقت کنید در این تعریف هیچ صحبتی از هتل و فرودگاه و تله کابین و ... نیست و ملاک سفری مسئولانه به مناطق طبیعی است که در آن محیط زیست حفظ و بر رفاه مردم محلی تاکید شود . متاسفانه با اشتباه گرفتن جای این دو تعریف با دست خودمان طبیعتی را نابود خواهیم کرد که یکی از زیستگاههای امن پلنگ ایرانیست. گونه ای که در لیست سرخ جانداران در حال انقراض است. این طرح در منطقه ای قرار است اجرا شود که یک دهم (حدود 750 گونه (2)) گونه های گیاهی ایران را در دل خود جای داده که بیش از نیمی از آنها دارویی هستند! این منطقه زیستگاه حیوانات بسیار نادری بوده است که در مدت این چهار دهه بدلیل دخالت های انسانی از بین رفته اند و از جمعیت حیات وحش آن تعداد اندکی باقی مانده است(3). این در حالیست که قرار است طرحی در این منطقه اجرا شود که سبب ورود تعداد زیادی گردشگر به این منطقه شود که از ظرفیت این ناحیه خارج است. بی شک  طبیعت نحیف پارک ملی خَبر توان ایستادگی در مقابل این جمعیت را نخواهد داشت چرا که مشکل بزرگ عدم تعهد گردشگران به طبیعت می باشد.

بی شک زیست بوم خَبر بر مبنای شناختی که بنده دارم پتانسیل این طرح را ندارد و اجرای آن برابر با نابودی این منطقه خواهد بود کما اینکه آثار ناشی از روستای هدف گردشگری را هم در این منطقه می بینیم که چگونه این طبیعت زیبا به تلی از زباله تبدیل شده(4) و تنها رودخانه جاری آن چنان آلوده شده است که حتی سبب تعطیلی مزارع پرورش ماهی در این روستا شده است( 5). در پایان لازم بذکر است که هیچ کس مخالف توسعه در یک منطقه نیست اما به شرطی که این توسعه پایدار و همراه با تعهد به طبیعت باشد! طبیعت گرد اگر واقعا اهل طبیعت باشد نیاز به هتل و فرودگاه ندارد و تمام امکاناتش در یک کوله پشتی هم جمع می شود!  و الا می توان در همان هیاهوی شهر ماند و با سینمای خانوادگی مستند حیات وحش نگاه کرد! نیاز به هزینه هتل و ... هم نیست!!اما ابهامی دیگر هم در این طرح وجود دارد و آن اینکه رییس سازمان محیط زیست بر مبنای کدام مطالعه و کار کارشناسی این طرح را امضا کرده اند؟ اگر مطالعه ای کامل و مفصل صورت گرفته است چرا در دسترس عموم قرار نمیگیرد؟ 

شاید این مسئله مطرح شود که بسیاری از کشورها از مناطق چهارگانه بهره برداری توریستی هم می کنند. اما سوال این است که آیا میزان آگاهی و مردم و تعهد مسئولان نسبت به محیط زیست و حفظ حیات وحش هم به همان اندازه مردم و مسئولان آن کشورهاست؟ اگر مسئولیت و آگاهی وجود داشت چرا در مدت کوتاهی 90 درصد حیات وحش ازبین رفته است و کماکان رمز توسعه و پیشرفت  انباشت بتن و آسفالت  می باشد!!  امید آنکه سازمان محیط زیست کمی مسئولانه تر و در جایگاه خود  در مورد مناطق چهارگانه تصمیم گیری کند. چرا که رسالت این سازمان  حفاظت از زیست بوم های با ارزش کشور است نه ایجاد معیشتی که نتنها سودی برای مردم بومی نخواهد داشت که  آثار زیانبار تغییر کاربری نصیب آنها خواهد شد! بی شک ارگان های مسئول خود موظف به اشتغال زایی هستند و ای کاش که هر کس نسبت به تعهدات خود احساس مسئولیت می نمود!

1) http://iranattract.blogfa.com/post/74

2)http://fa.journals.sid.ir/ViewPaper.aspx?ID=29429

3)http://mohammaddarvish.com/desert/archives/5247

4) http://khabrnationalpark.blogfa.com/post-100.aspx

5) http://ngo.doe.ir/Public/SidebarNews.aspx?ns=238&title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%20%D9%87%D8%AF%D9%81%20%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C%D8%9B%20%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AA%DB%8C%20%DA%A9%D9%87%20%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84%20%D8%A8%D9%87%20%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%20%D8%B4